Nieuw joods blad zorgt voor controverse in Groningen

GRONINGEN, 7 SEPT. Enkele dagen voor het joods nieuwjaar op 6 september verscheen in Groningen een nieuw joods tijdschrift De Nieuwe Joodse Gazet. In een oplage van 15.000 werd het eerste nummer gratis huis-aan-huis in de stad verspreid.

Het tijdschrift, dat zes keer per jaar zal verschijnen, is een initiatief van journalist/schrijver Johan van Gelder (39). Van Gelder begon vier jaar geleden voor zichzelf en vond toen naar eigen zeggen de tijd om op zoek te gaan naar zijn joodse roots. Hij schreef een aantal boeken over de joodse gemeenschap in Groningen en deed een genealogisch onderzoek naar de familie Van Gelder, die een joodse en niet-joodse tak heeft.

Ook verdiepte hij zich in zijn boek Terug van weggeweest in de oorlogsjaren, toen er 2800 Groningse joden werden gedeporteerd en gedood in Duitse concentratiekampen. Slechts 200 overleefden de oorlog en keerden terug. Momenteel bestaat de joodse gemeenschap in Groningen uit ongeveer zeventig families, maar er wonen ook veel niet-religieuze joden die geïnteresseerd zijn in en zich betrokken voelen bij het jodendom, verklaart Van Gelder.

De Nieuwe Joodse Gazet - ooit bestond er een Joodse Gazet in Amsterdam, vandaar de toevoeging 'Nieuwe', - is een onafhankelijk orgaan voor joodse aangelegenheden en is bedoeld om de joodse gemeenschap in Groningen een stem te geven, aldus Van Gelder. Een andere doelstelling van het magazine is de mythevorming rond het joodse leven tegengaan. “Ik wil inzicht geven in de joodse gebruiken, laten zien hoe het er in de joodse wereld aan toe gaat, want helaas wordt die wereld nog te veel afgeschermd.”

In het eerste nummer staan onder meer artikelen over de joodse feestdagen, over de controverse tussen het Joods Maatschappelijk Werk (JMW) en twee naar eigen zeggen joodse Georgische vrouwen, een interview met de bekende jiddische zanger Leo Fuld (81), die volgende week optreedt in Groningen en het joodse café Modie-ien in Groningen.

De NJG wil informeren en signaleren, zegt Van Gelder. “We brengen nieuws, maar stellen ook zaken aan de kaak. In Delfzijl bijvoorbeeld zit het Leger des Heils in een synagoge, wat op zich vreemd is, ook al is het misschien te verklaren. Een ander voorbeeld is dat de Groningse VVV in een historische wandeling de Folkingestraat, waar veel joden woonden, links laat liggen. Daarom hebben we zelf iets op papier gezet en dit aan de VVV aangeboden.” Met zelfbewustheid heeft deze signalerende functie niets te maken, verklaart Van Gelder, “Het is gewoon een journalistieke aanpak.”

Een aanpak waar niet iedereen gelukkig mee is. Nog voor de krant verschenen is, kreeg hij een brief van de advocaat van Modie-ien, dat voornamelijk wordt bezocht door niet-religieuze joden. In het artikel kondigt Van Gelder aan wanneer en waar de bijeenkomsten plaatsvinden. In de brief stelt advokaat R.E. Beverwijk dat de bestuursleden van het café geen prijs stellen op publikatie, omdat ze niet in de openbaarheid willen treden. Bovendien zou publikatie schadelijke effecten hebben, doordat het café door minder mensen zou worden bezocht. “Bovendien kan de veiligheid van het café en de bezoekers in gevaar worden gebracht door bekendmaking van de locatie en de data waarop de bijeenkomsten plaatsvinden.”

“Het Joods Café is een besloten club, waar mensen bijeenkomen die niet zijn aangesloten bij de joodse gemeenschap, omdat zij hun joodse achtergrond niet openbaar willen maken”, verklaart Beverwijk in de brief. “De leden hechten veel waarde aan hun privacy”, aldus Beverwijk desgevraagd. “Het eerste nummer van de Nieuwe Joodse Gazet wordt gratis verspreid onder mensen die niet tot de doelgroep behoren. Een aantal oudere joodse mensen heeft het een en ander meegemaakt en zodra alles in de openbaarheid komt, haken die uit angst af.” Niet dat er ooit echt iets vervelends gebeurd is, maar de angstgevoelens blijven en zijn uit historisch oogpunt begrijpelijk, aldus Beverwijk. Hij wijst erop dat in Groningen de leider van de Aktiefront Nationaal-Socialisten huist, die contacten onderhoudt met Duitse neo-nazi's. “Joodse mensen willen niet dat bekend wordt dat ze in het café komen. Dat is een keuze die je moet respecteren. Ze willen geen pottenkijkers.”

Van Gelder noemt de reactie overdreven. “Dit slaat nergens op. Ze zeggen buiten de publiciteit te willen blijven, maar ze kondigen de café-bijeenkomsten wel aan in het Nieuw Israelitisch Weekblad.”

Angst om met informatie naar buiten te treden leeft ook bij het JagDaf, de joodse gemeenschap in Groningen, aldus Van Gelder. Het bestuur, dat een gestencild informatiebulletin uitgeeft, stond niet te juichen over het plan voor een nieuwe joodse krant. Ze gaven hem te kennen dat hij niet op berichtgeving hoefde te rekenen. “Ze waren bang dat het blad in verkeerde handen zou vallen. Maar dat geldt voor iedere publikatie. Ook het Nieuw Israëlitisch Weekblad kan iedereen in de bibliotheek inkijken.”

Nee, als je aan dit soort gevoelens toegeeft lijkt het wel of “we terugkeren naar de oorlog” aldus Van Gelder, “al snap ik best dat de holocaust nog bij veel joden leeft. Maar door openheid geef je jezelf een stem. Het blad is er juist om te voorkomen dat het joods leven in de verdrukking raakt. Openheid geeft kracht.”

“Veel mensen uit de joodse gemeenschap vergeten dat de krant er voor hen is en niet tegen hen. Dat is een groot verschil.”

Gelukkig zegt hij ook veel positieve reacties ontvangen te hebben. “Een joodse man uit Winschoten, waar vroeger een bloeiende joodse gemeenschap bestond, belde op en zei, zonder het blad gezien te hebben: 'Een prima initiatief, maak mij maar abonnee'.”