Sociaal Cultureel Rapport '94: ARBEID; Toename van aantal banen vooral veroorzaakt door herverdelen werk

Herstel van volledige werkgelegenheid lijkt een illusie. Alleen zeer rigoureuze maatregelen kunnen een omslag teweegbrengen.

Sinds 1960 is het aantal werkzame personen met 43 procent toegenomen, vooral doordat meer vrouwen betaald werk zijn gaan doen. Die groei lijkt spectaculairder dan zij in werkelijkheid is, want uitgedrukt in volledige arbeidsjaren bedroeg de toename 29 procent. Gemeten in arbeidsuren was de groei van de werkgelegenheid tussen 1960 en 1993 nog minder: 5 procent. Kortom: de groei van het aantal werkzame personen was voor het grootste deel het resultaat van herverdeling van een bijna constante hoeveelheid (betaald) werk.

- Het aandeel van de werkenden in de totale bevolking is over zeer lange termijn bezien opvallend stabiel. Vanaf het begin van deze eeuw schommelt het tussen de 35 en 39 procent. Dat betekent dat gedurende deze gehele eeuw iedere Nederlander met betaald werk voor gemiddeld anderhalf tot twee andere personen de kost moest verdienen. Niet zozeer de omvang van de inkomensoverdrachten tussen werkenden en niet-werkenden is veranderd, maar de aard: van informele overdrachten (binnen het gezin of via charitatieve instellingen als de kerk) naar formele overdrachten in de vorm van uitkeringen.

- Voor de komende vijftien tot twintig jaar is er op de arbeidsmarkt zowel een rooskleurige ontwikkeling denkbaar, waarbij vraag en aanbod geleidelijk weer in evenwicht komen als een zwartgallig perspectief, waarin de kloof tussen vraag en aanbod steeds groter wordt. Het “meest realistische” scenario is volgens het SCP evenwel de ontwikkeling naar een 'pluriforme' arbeidsmarkt met een toenemende verscheidenheid tussen sectoren die de internationale concurrentiestrijd vooral op kwaliteit aangaan en daarvoor hoog gekwalificeerd, multi-inzetbaar en goed beloond personeel aantrekken, sectoren die de concurrentie van lage-lonenlanden proberen aan te gaan door de loonkosten te drukken en veel flexibele, laag betaalde arbeidskrachten aan te stellen, en van concurrentie afgeschermde sectoren (zoals de bouw) die gekenmerkt blijven door vaste voltijdbanen welke vooral door mannelijke kostwinners worden bezet.

Daarnaast vinden veel (gehuwde) vrouwen emplooi in flexibele banen in de zakelijke dienstverlening, de detailhandel en de zorgsector.