Omslag bepaalt visie

Indische Letteren, 9de jrg. nr.2, 47 blz. ƒ 12,50. Schuberthof 43, 2402 GJ Alphen a/d Rijn

Er staan weer aardige artikelen in Indische Letteren, het tijdschrift van de voor iedereen toegankelijke 'Werkgroep Indisch-Nederlandse Letterkunde'. Twee zijn gewijd aan de Indonesische auteur Pramoedya Ananta Toer, wiens romans sinds kort ook in het Engels enige opgang maken. In Nederland werd zijn werk ondergebracht bij een aan de Novib gelieerde uitgeverij van Derde-Wereldliteratuur, maar in Engeland tonen gerenommeerde uitgevers belangstelling. Liesbeth Dolk bekijkt in 'Een geestelijke vader' de invloed van Multatuli op Pramoedya (1925); Gerard Termorshuizen in 'Van hoer tot heldin' de nyai, de Indische dienstbode en concubine, in de romans van Daum en Pramoedya. Was een nyai voor en bij Daum nog een verachtelijke seksslavin, bij Pramoedya is zij een eeuw later 'de personificatie van de onderdrukking van haar volk en vormt zij het symbool van vrijheid, gerechtigheid, menselijke waardigheid en nationale trots'.

Vilan van de Loo las vijf handboeken uit het begin van deze eeuw met raadgevingen en wenken aan vrouwen die naar koloniaal Indië gingen. In 1914 adviseerde B. van Helsdingen-Schoevers dringend kinderen van een nyai maar niet in huis op te nemen - “de halfbloedjes, met hun toch al achterdochtigen aard, voelen zich achteraf gezet, worden zoo mogelijk nog erger in hun lijdelijk verzet.”

Interessant is het artikel van Pauki de Jong over de veranderde receptie van Jan Wolkers' Indiëroman De Kus (1977, 1ste druk 90.000 ex.). Bij verschijnen reageerde de kritiek vooral op het thema van de latente homoseksualiteit, vijftien jaar later lijkt er meer interesse te zijn voor de soldaat die terugkeert naar het land waar hij tijdens de politionele acties gevochten heeft. De Jong baseerde zich voor deze visie behalve op vermoedens vooral op het veranderde omslag van de heruitgave uit 1992 - wel wat wankel.