Universiteit vreest 'dynamische' Jan Salie

ROTTERDAM, 5 SEPT. Jan Salie, de nietsnut met het “meelgezicht” uit de roman van E.J. Potgieter, is weer onder ons. Maar hij heeft zich een “geraffineerd dynamische vermomming aan laten meten. Geen tijd om slemp te schenken, maar modern, bij de tijd, altijd bezig. Heel druk.” Bijvoorbeeld met plannen om het hoger onderwijs weer eens ondersteboven te keren.

Aldus de collegevoorzitter van de Universiteit van Amsterdam, J.K.M. Gevers, vanmiddag in zijn rede bij de opening van het academisch jaar. Gevers signaleert een “hedendaagse, dynamische” geest van Jan Salie in het bestuur van de publieke zaak, waar ook de universiteiten onder vallen. De moderne Jan Salie “voert een beleid, heeft een program, sluit een deal en bevindt zich in een staat van permanente berweging. Hij is de reden dat er niets meer verandert en alles potdicht zit”.

Volgens Gevers is het absurd dat de overheid besluit het hoger onderwijs opnieuw te reorganiseren. Dit gebeurt “in omstandigheden waarin precies zo'n herstructurering na twintig jaar gezwoeg nog amper zijn beslag heeft gekregen en dus bij zowel hogescholen als universiteiten, na ingrijpende reorganisaties , nu de invulling naar inhoud en kwaliteit op de agenda hoort te staan.”

De Amsterdamse collegevoorzitter was niet de enige met kritiek op de kabinetsplannen. Ook VNO-voorzitter dr. A. Rinnooy Kan had, bij de opening van het academisch jaar in Limburg, kritiek op de plannen van Kok. De driejarige bachelorsopleiding die het kabinet voorstelt, sluit volgens hem niet aan bij de vraag van het bedrijfsleven. Hij verwees naar mislukte pogingen het voormalige kandidaatsexamen een officiële status te geven en meer recente initiatieven voor een bachelorsopleiding in Rotterdam en Twente, die geen gehoor vonden bij het bedrijfsleven.

Rinnooy Kan hield vanmiddag ook een pleidooi voor selectie aan de poort. Volgens hem zou de overheid voor populaire alfa- en gammastudies een numerus fixus kunnen instellen, waarbij instellingen naar eigen goeddunken kunnen selecteren aan de poort. Want de loting is volgens Rinnooy Kan, “volstrekt achterhaald” en “alleen maar geschikt om in het buitenland de lachers mee op de hand te krijgen”. Overigens, zo moet hij bekennen, lijkt alleen de bestuurscultuur van de hogescholen hier rijp voor. “Op universiteiten is de cultuur nog steeds buitengewoon federatief en distributief.”

Ook rector magnificus prof.dr. Th. Popma van de Technische Universiteit Twente pleitte voor selectie aan de poort. “Anders heeft de bachelorsopleiding geen kans van slagen”, aldus Popma, “zeker als de schoolsheid die in het Angelsaksische model is ingebakken, niet ook wordt gekopieerd. Bovendien staat in Engeland het onderwijs veel meer in aanzien.” Education permanente heeft de toekomst, verwacht de Twentse rector. “We zullen talent moeten recyclen - waarmee de eeuwige student in ere is hersteld.” Ook vindt hij dat het VWO meer toepasssings-gericht moet werken en minder theoretisch.

In die kritiek op de vooropleiding wist Popma zich gesteund door de collegevoorzitter van de Utrechtse Universiteit, J. Veldhuis. HAVO en VWO moeten volgens hem zwaarder worden (wiskunde verplicht voor scholieren die naar het hoger onderwijs willen), ook al leidt dit tot minder studenten. Bovendien moeten universiteiten en hogescholen volgens Veldhuis strenger selecteren in de propedeuse, waarna de studieduur van opleidingen moet variëren. Daarbij zou het verschil tussen universiteit en hogeschool weer zichtbaar kunnen worden.

De Utrechtse collegevoorzitter presenteerde die aanbevelingen vanmiddag in een 'tienpuntenplan' als alternatief voor de kabinetsplannen. Andere punten zijn: studenten met een propedeuse van een hogeschool moeten volgens hem niet meer worden toegelaten tot de universiteit, alleen “excellente” studenten met een hogeschool-diploma mogen doorstromen naar de universtiteit. Veldhuis: “De bestaande problemen lossen we niet op met revolutie, maar met evolutie waaraan de afgelopen jaren al intensief is gewerkt door de instellingen zelf.”

Ook de geplande bezuiniging op de studiefinanciering werd door veel universiteitbestuurders bekritiseerd. In Maastricht verklaarde collegevoorzitter dr. K. Dittrich het huidige stelsel van studiefinanciering failliet, met een opsomming van beperkende studiefinancieringsmaatregelen van de afgelopen jaren zoals verlagingen van de basisbeurs, het omzetten van delen van beurzen in rentedragende leningen, beperkingen voor stapelaars en 27-plussers, invoering van de tempobeurs en beperking van de inschrijvingsduur. Volgens Dittrich is het de hoogste tijd een nieuw stelsel te ontwikkelen. Alleen de collegevoorzitter van de Vrije Universiteit in Amsterdam, H. Brinkman, toonde zich voorzichtig optimistisch over de kabinetsvoornemens studenten meer te laten lenen.

Nog enkele opmerkelijke punten uit de redes:

In Leiden sprak collegevoorzitter L. Vredevoogd als een van de weinigen niet over de kabinetsplannen. Halverwege dit jaar heeft voormalig staatssecretaris Cohen zijn hulp ingeroepen bij de bestuurscrisis. De Leidse universiteit is te veel naar binnen gericht, aldus de collegevoorzitter, en medewerkers zijn geneigd de faculteit de vakgroep of soms het individuele belang voorop te stellen. “Deze Leide paradoxen houden ons teveel gevangen”.

In Rotterdam wezen zowel burgemeester Peper als de R. de Bok, voorzitter van het Bestuur van de Kamer van Koophandel in de regio, op de noodzaak de betrekkingen tussen de Erasmus Universiteit en de regio Rotterdam te intensiveren.

De Technische Universiteit Delft ziet mogelijkheden om het HBO binnen de poorten te halen. Studenten zouden gezamenlijk het eerstejaar kunnen volgen om daarna te kiezen voor een bachelorsopleiding op de Technische Universiteit of de Technische Hogeschool.

De Maastrichtse Universiteit en het Belgische Limburgs Universitair Centrum (LUC) gaan intensief onderzoeken of één Limburgse Universiteit 'wenselijk en mogelijk' is, aldus collegevoorzitter dr. K. Dittrich in Maastricht. Het LUC bezit een breed scala aan natuurwetenschappelijke en beta-opleidingen, de Maastrichtse Universiteit biedt een grote variatie aan gezondheidswetenschappelijke opleidingen, juridische opleidingen en begon onlangs met humaniora en sociaalwetenschappelijke opleidingen.

Collegevoorzitter H. Brinkman van de Amsterdamse Vrije Universiteit probeerde de bezuiniging van 500 miljoen in te vullen Als dat zonder zonder gedwongen ontslagen moet gaan, zoals het kabinet voorstaat, zou er ontslag moeten volgen voor alle vierduizend assistenten in opleiding aan de Nederlandse universiteiten. Daarmee kunnen de veelbelovende onderzoeksscholen hun poorten direct weer sluiten.