Nederlandse militairen keren terug uit ellende van Goma

Nederlandse militairen keerden gisteren terug uit de Zaïrese stad Goma waar zij humanitaire hulp boden aan Rwandese vluchtelingen.

SOESTERBERG, 5 SEPT. Ruim driehonderd vrienden, vriendinnen en familieleden verdringen zich voor een hek dat toegang geeft tot de landingsbaan van vliegbasis Soesterberg. Een uur later dan gepland is het toestel uit Goma zojuist gearriveerd. Zoals alle anderen wacht een ouder echtpaar op het moment dat het hek opengaat. De vader en moeder, beiden met bloemen in de hand, zeggen opgelucht te zijn dat ze hun zoon en schoondochter straks heelhuids terug zullen zien. Kapitein E. Rovers en zijn vrouw sergeant L. Rovers hebben een moeilijke tijd achter de rug, vertelt de vader van de kapitein. “We hebben twee keer anderhalve minuut en een keer drie minuten telefonisch contact met ze gehad”, weet hij precies. “Wat ze vertelden was wel geruststellend, maar vergeleken met hun vorige uitzending naar Cambodja hebben ze in Goma heel veel ellende gezien. Dat geldt vooral voor mijn schoondochter. Als medische hulpverlener heeft ze voortdurend met ernstig zieken te maken gehad.”

Voor 95 Nederlandse militairen is zondag een einde gekomen aan een periode van vier tot vijf weken, waarin ze in de Zaïrese stad Goma humanitaire hulp hebben geboden aan Rwandese vluchtelingen. Het verstrekken van medische hulp, het verzorgen van watertransport en het assisteren bij aan- en afvoer van goederen en personeel waren de hoofdtaken die het Nederlandse detachement in samenwerking met hulporganisaties en Franse, Amerikaanse en Israëlische militairen uitvoerde.

De operatie, Provide Care genoemd, is volgens generaal T. Kolsteren 'uniek' te noemen. Nooit eerder, vertelde hij voordat het vliegtuig landde, werden Nederlandse eenheden uitgestuurd voor een ramp zo groot als in Goma en duurde de uitzendingstermijn tegelijkertijd zo kort. Uniek is de operatie ook doordat de voorbereidingstijd ongekend kort was, vanwege de snelheid waarmee de cholera-epidemie zich onder de vluchtelingen uitbreidde.

Operatie Provide Care is voorspoedig en succesvol verlopen, vindt Kolsteren, belast met de dagelijkse leiding. De militairen, zowel dienstplichtigen als beroepskrachten, gingen voortvarend te werk en boekten snel resultaten. Zo was een veldhospitaal eerder gereed dan gedacht. Toch waren er ook verschillende tegenvallers.

Het luchttransport van vrachtauto's, containers, generatoren, veldbedden en bevoorradingen werd vertraagd en het werken in de kampen was veel zwaarder dan voorzien. Voor twee militairen, die eerder voor een missie in Joegoslavië waren geweest, bleek de psychische belasting te groot. Ze keerden voortijdig terug. “Vandaar dat we behalve een sociaal-psychische verpleegkundige en een dominee ook twee psychologen naar het gebied hebben gestuurd. Die zijn de laatste week gestart met het opzetten van een nazorgprogramma. Iedereen krijgt binnen een aantal dagen een medische keuring en een gesprek met de psychologen.”

Wanneer de militairen het vliegtuig verlaten mag het hek open en kan iedereen de landingsbaan op. Vader en moeder Rovers zoeken hun zoon en zijn vrouw. Na een paar minuten vinden ze die. De kapitein lacht, de sergeant huilt. “De eerste twee dagen”, zegt ze “was ik ziek, zwak en misselijk en heb ik veel gehuild. Langs de wegen zag ik talloze lijken liggen, daarvan was ik enorm onder de indruk. De dagen daarna ging het steeds iets beter met me.” Af en toe had ze het idee dat haar inzet voor de Rwandezen doelloos was. “Overal lagen zoveel mensen die dringend hulp nodig hadden, maar we konden ze onmogelijk allemaal helpen.” Wat haar het meeste is bijgebleven waren twee aidspatiënten die op sterven lagen. “Ik kon niet met ze praten en probeerde ze door strelen en extra verzorging wat meer aandacht te geven. Dat zijn moeilijke momenten die ik niet snel zal vergeten.”

Sergeant Rovers moest twee dagen nadat ze van de missie op de hoogte was gesteld met een verkenningseenheid mee naar Goma. Voorlichting en instructies heeft ze nauwelijks gehad. Volgens hoofd operationele geneeskunde kolonel A. van Leusden zijn de meeste andere militairen in het Centrum voor Vredesoperaties in Ossendrecht uitgebreid op hun uitzending voorbereid. “Voor zover mogelijk is geprobeerd hen een beeld te geven van de situatie die ze in Goma konden verwachten. Ook is ze verteld dat ze ervoor moesten waken al te veel bij de vluchtelingen en hun problemen betrokken te raken.” Het merendeel van de militairen, vertelt Van Leusden, heeft door onderlinge gesprekken zijn ervaringen kunnen verwerken. “Uit de komende gesprekken met de psychologen moet blijken in hoeverre behoefte bestaat aan verdere begeleiding. Het algemene moreel is volgens de begeleiders goed. Maar ja, het blijft natuurlijk een indrukwekkende ramp waarbij de militairen met bergen lijken en vele andere dramatische situaties zijn geconfronteerd.”