Met een polemoloog als gids langs slagvelden en paleizen

Oorlog: Oorlog en politici. Ned.3, 21.05-21.52u.

In de beste afleveringen van de VPRO-serie Zomergasten fungeerde een deskundige, althans iemand die heel veel weet, als gids. Zo iemand neemt je mee door de geschiedenis, laat relevante beelden zien en vertelt, doorspekt met goed gekozen wetenswaardigheden en anekdotes, waarom de wereld op een bepaalde manier in elkaar zit.

Die educatieve functie van televisie wordt ook nogal eens beproefd in sommige BBC-documentaires, zoals de natuurfilms van David Attenborough. In Nederland heeft die college-met-beelden-vorm weinig school gemaakt, misschien wel uit een soort compensatie voor de tuttigheid van onze dominees- en schoolmeesterscultuur, maar L. de Jong, Pierre Jansen en Rijksmuseumdirecteur Henk van Os zijn goede tegenvoorbeelden.

Het beste op dit gebied, dat ik ooit op de Nederlandse televisie gezien heb, is de vanavond door de VPRO uit te zenden eerste aflevering uit de vierdelige documentaire-serie Oorlog. De schoolmeester - charmant, erudiet, to-the-point en bevlogen - in kwestie is de polemoloog Hylke Tromp, van beroep hoogleraar Internationale Veiligheidsvraagstukken. De titel kon niet duidelijker zijn: de geschiedenis van de oorlogsvoering, in vier hoofdstukken belicht vanuit het standpunt van respectievelijk de politici, de generaals, de soldaten en de burgers.

Het aardige van het programma is ook dat je als kijker steeds de indruk krijgt dat kosten noch moeite gespaard zijn. Onze docent is overal in levende lijve aanwezig: op de slagvelden van Azincourt (1415) en Waterloo (1815), in de paleizen van Hofburg, Versailles en Den Haag, in het aan de aanleiding tot de Eerste Wereldoorlog gewijde museum van Sarajevo. Regisseur Hank Onrust monteerde de beelden tot een doorlopend college-op-lokatie, afgewisseld door archiefbeelden en speelfilmfragmenten. Een hoogtepunt is bijvoorbeeld de gedetailleerde reconstructie van de laatste grote veldslag zonder buskruit, met slim gebruik van Kenneth Branaghs speelfilm naar Shakespeares Henry V, die dienst doet als ijkpunt voor de stelling dat in de loop van de geschiedenis de afstand van de vorsten en politici tot het slagveld steeds groter werd.

Een moeilijke beslissing bij het samenstellen van zo'n programma is het veronderstelde kennisniveau bij de kijker. Weet die van het bestaan van de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie, kent die de naam Prinzip, kan die zich iets voorstellen bij de Commune van Parijs? Zo te zien mikken Tromp en Onrust op mensen die minstens een paar jaar geschiedenis op VWO-niveau in hun pakket hadden, terwijl er voor hoger opgeleiden ook nog veel op te steken valt. De serie is zeer geschikt voor gebruik op scholen en is daarnaast een aanwinst voor de publieke omroep, die de totstandkoming van dit soort programma's als een vanzelfsprekende plicht zou moeten beschouwen.