'Grap' voor tv wordt minister van economische zaken Ricupero noodlottig; Een 'bout wisselen' in kabinet Brazilië

Voorafgaand aan zijn wekelijkse radiopraatje smeerde de Amerikaanse president Ronald Reagan eens zijn stem met de mededeling dat hij “de Sovjet-Unie zojuist buiten de wet gesteld” had en dat “over vijf minuten het bombardement” zou beginnen. Helaas stond de microfoon al open; de oppositie noch het 'Rijk van het Kwaad' - het was 1984 - namen hem zijn “al te onthullende grap” in dank af.

Dat politici in een studio niet voorzichtig genoeg kunnen zijn, beseft nu ook Rubens Ricupero, tot gisteren minister van economische zaken in Brazilië. Maar voor hem is het te laat om zijn leven te beteren. In de veronderstelling dat de uitzending nog niet was begonnen zei hij dit weekeinde tegen het televisiestation O Globo: “Ik heb geen scrupules, de goede [economische] resultaten buiten we uit, de slechte houden we achter.”

Het was “een grapje tussen familieleden”, zei zijn woordvoerder later. De journalist was immers een neef van Ricupero. En bovendien was de minister “na een lange dag erg vermoeid”. Maar juist nu Brazilië zich dezer dagen afvraagt of het succes van de jongste economische hervormingen schijn of werkelijkheid is, kan de verantwoordelijke minister beter niet in het openbaar zeggen dat hij met de cijfers knoeit - ook niet voor de grap. Gisteren aanvaardde president Itamar Franco zijn ontslag.

Op 1 juli van dit jaar is het zogeheten 'real-plan' in werking getreden, dat beoogt de inflatie te bedwingen door de Braziliaanse munt - de real - te koppelen aan de dollar. Voorlopig lijkt het te werken: de inflatie is van ruim vijftig procent per maand in juni teruggelopen tot ruim twee procent in augustus. In Brazilië, waar niemand ooit wist hoeveel zijn loon aan het eind van de maand waard was en waar de economie zijn vleugels maar niet wilde uitslaan omdat investeerders geen risico's willen lopen, is zo'n lage inflatie een weldaad.

Toch blijft het voor veel Brazilianen de vraag of dat cijfer niet vooral te danken is aan de grote voorraad dollars waarmee de staat de real steunt. Die zou berekend zijn op enkele maanden, in elk geval tot na de presidentsverkiezingen van 3 oktober, en dus juist voldoende om de bedenker van het real-plan, Ricupero's voorganger Fernando Henrique Cardoso, aan de zege te helpen. Behalve voor hemzelf komt Ricupero's 'grap' daarom ook voor 'FHC' niet gelegen.

Het is allereerst een formidabele opsteker voor Cardoso's naaste concurrent, oud-vakbondsleider Luiz Inácio 'Lula' da Silva. Die beweert al maanden dat de regering van president Franco miljarden uit de staatskas gebruikt om FHC te steunen, onder meer door stemmen te kopen met het toewijzen van woningen.

Hoewel Cardoso eerder dit jaar zijn ministerspost opgaf om aan de verkiezingen te kunnen meedoen, geniet hij geestelijke steun van zijn 'eigen' voormalige kabinet. Mogelijk heeft het FHC ook materiële steun gegeven, wat bij de wet verboden is. In theorie kan dat Cardoso op diskwalificatie komen te staan. Lula heeft alvast aangekondigd een klacht in te dienen bij het Hooggerechtshof.

Verse opiniepeilingen zijn er pas morgen. Maar nadat Cardoso vorige maand zijn van corruptie verdachte running mate Guilherme Palmeira al moest inleveren, zal zijn voorsprong van twintig procentpunten op Lula er na Ricupero's gaffe er niet groter op zijn geworden.

Ten slotte is Ricupero's ontslag - de vijfde minister van economie sinds 1992 - nadelig voor het real-plan zelf. Want de komende maand wordt de schokbestendigheid ervan danig beproefd. Op Onafhankelijkdsdag, 7 september, organiseert Lula's Arbeiderspartij (PT) de eerste arrestão democrático, een reeks demonstraties tegen het huidige regeringsbeleid onder het motto 'De rijken hebben geen nieuwe president nodig, maar de armen moeten hun eerste president krijgen'. Later volgen waarschijnlijk massale stakingen voor hogere lonen.

Ook vanuit tegenovergestelde richting - het bedrijfsleven - komt het real-plan deze maand onder vuur te liggen. São Paulo, het Braziliaanse zakencentrum, heeft Cardoso weliswaar omarmd als zijn kandidaat, maar tegelijkertijd is het bang dat het de vaste real-dollar-koers de concurrentiepositie op de wereldmarkt nadelig beïnvloedt. En ook het kunstmatig hoge rentetarief - bedoeld om het vertrouwen in de munt op te krikken - bekoort de investeerders niet.

Het real-plan kan daarom moeilijk zonder toezichthouder. De nieuwe minister van economie, gouverneur Ciro Gomes (37) van de noordoostelijke deelstaat Ceara, deed vanochtend of er niets aan de hand was. Het plan is solide en blijft werken, zei hij. Ricupero's vertrek betekent “alleen dat we een bout in de machine verwisselen.” Of die bout niet in het raderwerk is gevallen moet nog maar blijken.