Van cafetaria naar aquarium

De dubbelrondige zeskamp in Novgorod beschreef ik twee weken geleden als een strafexpeditie van Kasparov. Een tijdje leek het daar op, maar aan het eind ging het toch een beetje anders. Kasparov, die het hele toernooi alleen bovenaan had gestaan, kon in de laatste ronde niet verhinderen dat Ivantsjoek langszij kwam. De eindstand was zo: 1/2 Kasparov en Ivantsjoek 7 uit 10. 3. Kramnik 5. 4/5 Short en Sjirov 4. 6.Barejev 3. Vier partijen gewonnen, zes remises, in dit gezelschap van topspelers een goede score. Ivantsjoek zal er blijer mee zijn geweest dan Kasparov. Kroonprinsen van Kasparov komen en gaan, maar Ivantsjoek blijft toch de diepzinnigste van de jonge generatie. Jammer dat hij niet bij een van de wereldkampioenschappen betrokken is.

Over wereldkampioenschappen gesproken, in het laatste nummer van Inside Chess staat een werkelijk hartverscheurende beschrijving van de speelomstandigheden bij de kandidatenmatches van de PCA, die in juni in New York gespeeld werden. Het verslag is van Sergej Tivjakov, de man die door Adams werd uitgeschakeld. Er werd gespeeld in de Trump Tower. Midden in een winkelcentrum, waar kooplustigen af en aan liepen, was met een paar touwen een ruimte voor de schakers afgeschermd. Vlak achter de touwen was een drukbezochte cafetaria. Als ze wilden, konden de klanten naast hun koffie en broodje ook de stukken van de wereldkampioenskandidaten op hun dienblaadje zetten. Het meest schrijnende detail vond ik dat de organisatoren een dag eerder oordopjes hadden uitgereikt aan de spelers. Voor de tweede ronde werd verhuisd naar een andere ruimte, in een winkeltje. Daar was het iets beter, maar niet veel. Het was er zo klein dat de spelers aan de verschillende tafeltjes met de ruggen elkaar raakten. Op een meter afstand keek het verbaasde publiek door het aquariumvenster. De PCA is een organisatie die beweert het schaken eindelijk op professioneel niveau te brengen. Bij het rapid-toernooi, een paar weken later, was het inderdaad beter geregeld. Dat was dan ook frivool schaak voor de televisie. Het echte schaken, dat van de wereldkampioenschapsmatches, deed er niet toe.

Terug naar Novgorod. Daar zal het ongetwijfeld beter geregeld zijn geweest. De Grote Baas zal het zich niet laten overkomen dat hij rug aan rug met zijn ondergeschikten moet zitten, met oordopjes tegen het lawaai.

Wit Ivantsjoek-zwart Sjirov

1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 c7-c6 3. Pb1-c3 Pg8-f6 4. Pg1-f3 e7-e6 5. Lc1-g5 d5xc4 6. e2-e4 b7-b5 Botwinnik kon, toen hij vlak na de oorlog in de radiomatch tegen de Verenigde Staten in zijn partij tegen Denker dit hyperscherpe systeem voor het eerst onder de algemene aandacht bracht (Klaus Junge had het al eerder gespeeld, maar daar lette men niet zo op), niet dromen dat vijftig jaar later deze variant nog evenveel mogelijkheden voor nieuwe vondsten biedt als toen. De resultaten zijn vrij gunstig voor zwart, misschien niet omdat het systeem objectief zo goed is, maar omdat de zwartspelers specialisten zijn die dag en nacht naar nieuwtjes turen. 7. e4-e5 h7-h6 8. Lg5-h4 g7-g5 9. Pf3xg5 hxg5 10. Lh4xg5 Pb8-d7 11. e5xf6 Lc8-b7 12. g2-g3 c6-c5 13. d4-d5 Dd8-b6 14. Lf1-g2 0-0-0 15. 0-0 b5-b4 16. Pc3-a4 Db6-a6 Deze zet, in het dit jaar verschenen boek The Complete Semi-Slav van Peter Wells nog scherp veroordeeld, is het nieuwste geheime wapen van de verslaafden aan het Botwinnik-systeem. 17. a2-a3 Lb7xd5 18. Lg2xd5 Pd7-e5 19. Dd1-e2 Td8xd5 20. a3xb4 c5xb4 21. Pa4-c3 Da6-c6 Een aardig kwaliteitsoffer, maar is het goed? En vooral: is het nodig? Dat zal straks blijken. 22. Pc3xd5 Dc6xd5 23. f2-f3 Lf8-c5+ 24. Kg1-g2 Pe5-d3 25. h2-h4 Kc8-b7 26. Ta1-a5 Dd5-d4 27. b2-b3 Lc5-b6 28. Ta5-a2 c4-c3 29. Tf1-d1 Th8-d8 30. h4-h5 a7-a5 31. g3-g4

DIAGRAM 1

Het is duidelijk dat zwart mooie compensatie voor de kwaliteit heeft en dat hij die makkelijk kan terugwinnen. Maar dan? Dan komt er een pionnenrace waarin wit verder gevorderd is. 30...Pd3-f4+ 31...Dd5 32. De4 Dxe4 33. fxe4 zal niet veel uitmaken. 32. Lg5xf4 Dd4xd1 33. De2xd1 Td8xd1 34. h5-h6 Kb7-a6 35. g4-g5 Td1-d8 36. Kg2-f1 Lb6-d4 37. Kf1-e2 e6-e5 38. Lf4-e3 Ka6-b5 39. h6-h7 Td8-h8 40. Le3xd4 e5xd4 41. g5-g6 f7xg6 42. f6-f7 Kb5-c6 43. Ke2-d3 Kc6-d7 44. Ta2-e2 a5-a4 45. Te2-e8 a4xb3 46. Te8xh8 b3-b2 47. Th8-d8+ Zwart gaf op. Het scheelt een haartje, wit is net een zet eerder. Triomf van de betere huisanalyse? vroeg het tijdschrift Schachwoche zich af. Waarschijnlijk niet, dat zal uit het volgende blijken.

Nog voor de prijsuitreiking van het Donner-toernooi, waar hij de sportprijs van Amsterdam had gewonnen op grond van het Sonneborn-Berger systeem (Sonnema berenburg systeem verstond een schaakliefhebber die onbekend was met deze methode van tie-break), was Jeroen Piket al vertrokken naar Keulen, waar hij voor het televisienet West 3 een partij moest spelen tegen de Duitser Lutz. Ieder jaar organiseert dit televisiestation zo'n partij. Ze doen nog veel meer aan schaken. Jammer dat Amsterdammers het net niet meer op de kabel hebben. Jammer ook dat de Nederlandse televisie niet zoiets organiseert. 's Ochtends hadden zowel Piket als Van Wely het laatste nummer van Schachwoche ontvangen. Hun aandacht ging meteen naar de partij Ivantsjoek-Sjirov. Was het nodig dat Sjirov de kwaliteit had geofferd? Ze hielden krijgsraad en kwamen tot de conclusie dat het allerminst nodig was gweest. Hij had veel beter kunnen spelen. Nog dezelfde avond kreeg Piket de gelegenheid om de verbetering toe te passen. In de televisiepartij hadden de spelers een uur bedenktijd voor de hele partij. Net als in Ivantsjoek-Sjirov was na de 21ste zet van wit de volgende stelling ontstaan.

DIAGRAM 2

Wit Lutz-zwart Piket

21...Td5-a5 Hier bracht Sjirov het offer 21...Dc6 22. Ta1xa5 Da6xa5 23. Pc3-e4 Pe5-d3 24. b2-b3 Da5-e5! Nu heeft zwart zonder offer een uitstekende stelling bereikt. Na 25. bxc4 Pc5! 26. f3 Pxe4 27. Dxe4 kan zwart geen stuk winnen, want dan heeft wit minstens eeuwig schaak, maar na 27...Lc5+ 28. Kh1 Dxe4 staat zwart ondanks zijn pion achterstand duidelijk beter door de twee verbonden vrijpionnen. 25. Tf1-c1 Dit is nog slechter. 25...Pd3xc1 26. De2xc4+ De5-c7 27. Dc4xc1 Helaas, wit moet dameruil toestaan, anders blijft hij een hele toren achter. 27...Dc7xc1+ 28. Lg5xc1 a7-a5 Een paar keer werd de partij heel even onderbroken om de spelers, onhoorbaar voor elkaar, te laten vertellen wat ze van de stelling dachten. Piket zei, om het plezier van het publiek niet te bederven, dat het nog heel spannend kon worden, omdat wit een pion voor de kwaliteit had. Hij wist wel dat hij glad gewonnen stond. 29. g3-g4 Of 29. Pg5 Lh6 30. Pxf7 Lxc1 31. Pxh8 a4 en zwart wint. 29...Kc8-d7 30. Kg1-g2 Lf8-d6 31. f2-f4 Th8-c8 32. Lc1-e3 a5-a4 33. Pe4xd6 Kd7xd6 34. b3xa4 Kd6-d5 Wit gaf op.