De anti-democratische jonge jaren van François Mitterrand

PARIJS, 3 SEPT. Hij was geen antisemiet, geen lid van ultra-rechtse strijdgroepen, maar hij liep onder een vaandel 'Weg met buitenlanders' en ontving en droeg de Frankische strijdbijl, het eremetaal van het met de Duitsers samenwerkende Franse regime van maarschalk Pétain in Vichy. Om de Tweede Wereldoorlog uit te komen als verzetsstrijder.

Dat is het beeld van de zoekende jeugdjaren van de huidige Franse president François Mitterrand zoals het wordt geschetst in een net verschenen studie van Pierre Péan, Une jeunesse française, François Mitterrand 1934-1947. Het boek is gebaseerd op veel tot nu toe onbekende brieven en documenten, die de auteur voor een deel heeft kunnen achterhalen dank zij de medewerking van de president.

Het zijn geen onthullingen die de Fransen een radicaal andere kijk geven op de man die intussen dertien jaar hun socialistische staatshoofd is geweest. Maar het onderzoek èn de toelichting die Mitterrand voor het eerst op zijn zwarte jaren heeft willen geven, bieden meer inzicht in de achtergronden van zijn conservatiefnationalistische en anti-democratische jeugd en de meer dan oppervlakkige vrijage met de wereld van Pétain.

François Mitterrand komt ook uit dit boek tevoorschijn als een jager naar ideeën, en mensen die hij kon bewonderen. Hij sloot zich aan bij allerlei (rechtse) bewegingen, bleef trouw aan de vrienden die hij maakte, maar nam weer afstand wanneer de tijden veranderden.

De katholieke jongen uit de provincie die in '34 in Parijs kwam studeren en alles opzoog wat hij tegenkwam - politiek, litteratuur - schreef tussen '38 en '41 niet minder dan 2400 brieven aan de 'Béatrice' die hij hartstochtelijk beminde. Om haar in de armen van een ander te vinden toen hij terugkwam uit Duitse gevangenschap - als militair was hij vastgezet.

Pag.5: Geen antisemiet

Blijvend kenmerk: Mitterrands trouw aan mensen met wie hij ooit bevriend is geraakt. Zo blijft hij omgaan met jeugdvrienden die tijdens de oorlog in de Cagoule, een fascistoïde terreurgroep, terecht zijn gekomen. Als minister van binnenlandse zaken na de oorlog probeert hij hun gevangenisstraf te bekorten.

Nog onthullender voor de Franse publieke opinie, die pas de laatste jaren de waarheid van Vichy onder ogen lijkt te gaan zien, is de volgehouden vriendschap van Mitterrand met René Bousquet, de uiterst foute politiechef van Vichy. Bousquet ontliep zijn proces tot hij vorig jaar voor zijn Parijse appartement werd vermoord. Met hem verdween een van de laatsten die verantwoordelijkheid hadden kunnen dragen voor een regime dat Frankrijk de oorlog doorhielp aan de hand van de Duitsers, ten koste van vele joodse levens.

Mitterrand laat zich tegenover de auteur van het boek onbekommerd positief uit over Bousquet, die hij had leren kennen via een wederzijdse jeugdvriend, Jean-Paul Martin, - die in Vichy overigens ook nauw betrokken was bij het verraad van talloze landgenoten. In '86 stonden beiden nog aan Martins graf. Mitterrand zegt nu over Bousquet: “Het was een man van een uitzonderlijk kaliber. Ik vond hem zeer sympathiek, direct, op het botte af. Wij gingen graag met elkaar om.”

De schrijver van het boek is na uitvoerig onderzoek en een serie gesprekken met Mitterrand tot de conclusie gekomen dat de president geen antisemitische gedachten heeft gekoesterd. Er zijn althans geen sporen van gevonden, en hij ontkent het heftig. Mitterrand publiceerde die jaren meer dan eens. De Anschluss - de inlijving van Oostenrijk door Hitler-Duitsland - veroordeelde hij wel, zij het zwakjes, maar over het antisemitisme heeft hij zich gewoon niet uitgelaten. Hij bekommerde zich meer om het lot van de anderhalf miljoen Franse krijgsgevangenen in Duitse handen.

Het verhaal, dat Mitterrand jaren heeft laten verspreiden door zijn vertrouwelingen, als zou hij voor Vichy hebben gewerkt als dekmantel voor zijn verzets-activiteiten, wordt door Péan naar het rijk der fabelen verwezen. Na zijn terugkeer uit Duitse krijgsgevangenschap toog Mitterrand in '41 naar Vichy. Hij werkte daar als ambtenaar voor Pétain, die hij oprecht bewonderde als de held van Verdun en de man die Frankrijk in de Tweede Wereldoorlog de minst vernederende oplossing had geboden.

In de loop van '42 en '43 kwam hij langzamerhand in verzetskringen terecht, zonder alle bruggen naar Pétain te verbranden. Vandaar dat Mitterrand zijn Vichy-insigne krijgt terwijl hij al contact met het verzet en generaal De Gaulle heeft gelegd. Onthullende historische feiten èn foto's zijn aan het licht gekomen, maar het laatste woord is nog niet gezegd over het raadsel dat Frankrijk al bijna 55 jaar dient.