Vrouwen ondernemen

De bevolkingsgroei is een van de ernstigste problemen op wereldschaal. Niet dat we weten wanneer de globe 'vol' is, maar het gaat te snel en het gebeurt juist in de arme gebieden, die daardoor nog verder achterop raken.

We zitten nu op zo'n 5,5 miljard mensen. Het heeft van 1800 tot 1930 geduurd om de bevolking van één naar twee miljard mensen te laten stijgen. Het derde miljard kwam er in dertig jaar bij. Het vierde in 15 jaar. Het is dan 1975. In 1987 werd de vijf miljard bereikt en in 1998 zal de zes miljard zijn volgemaakt. Per jaar komen er tegenwoordig 100 miljoen mensen bij.

De tabel vergelijkt de samenstelling van de wereldbevolking in 1965, 1991 en de verwachting voor 2030. De Wereldbank hanteert daarbij een onderverdeling in landen met een laag, middel en hoog inkomen. Met een laag inkomen wordt bedoeld een jaarinkomen per inwoner van $ 635 of minder in 1991. Het betreft het grootste deel van Afrika, Zuid- en Oost-Azië. Onder een hoog inkomen wordt verstaan een jaarinkomen per inwoner van $ 7911 of meer. Hierbij gaat het om de Verenigde Staten, Canada, West-Europa, Australië, Nieuw Zeeland, Japan, een aantal olielanden in het Midden-Oosten, Israël, Hong Kong en Singapore. De groep van middel-inkomen landen omvat Latijns Amerika, een aantal Afrikaanse landen, Oost-Europa, de voormalige Sovjet-Unie, het Midden-Oosten, Noord- en Zuid-Korea.

Uit de tabel blijkt dat tussen 1965 en 2030 het aandeel in de wereldbevolking van landen met een laag inkomen zal zijn opgelopen van 54 procent tot 63 procent. Daartegenover loopt het aandeel van landen met een hoog inkomen terug van 21 procent naar 11 procent. Uit de cijfers kan verder worden afgeleid dat tussen 1991 en 2030 de wereldbevolking met 3,3 miljard mensen toeneemt. En dat van die aanwas 3,2 miljard in landen met een laag en middel inkomen terecht komt.

Het dramatische van de bevolkingsexplosie in arme landen is dat zij daar de basis van het bestaan aantast. Veel arme landen zijn niet in staat de produktie gelijke tred te laten houden met de bevolkingsgroei. Daardoor neemt de produktie per inwoner af, terwijl deze zich al op een mensonterend laag niveau bevindt.

Deze inzichten zijn allemaal niet nieuw en al tientallen jaren proberen onder andere de Verenigde Naties en haar dochterorganisaties de bevolkingsgroei te matigen. Met name door op grote schaal geboortenregulerende technieken bereikbaar te maken. In sommige gebieden lukt dat, in andere helemaal niet. De gemiddelde wereldbevolkingsgroei is teruggelopen van 2,2 procent per jaar rond 1970 tot 1,6 procent per jaar nu. En de hierboven gegeven getallen gaan uit van een groei van 1,2 procent tussen 2000 en 2030. Binnen het wereldgemiddelde van 1,6 procent kennen de laag- en middel-inkomen landen een groei van 1,8 procent, met daarbinnen weer Afrika beneden de Sahara als trieste topper met 3 procent. De hoog-inkomen landen dragen 0,6 procent bij.

Landen als Colombia, Mexico, Thailand, Indonesië en Bangladesh zijn voorbeelden van succesvolle bevolkingspolitiek. Bij het succes van China in dit opzicht past de kanttekening dat daar wel zeer zware middelen zijn ingezet om het doel van het één-kind gezin te bereiken.

Op de komende bevolkingsconferentie (International Conference on Population & Development, ICPD) in Kairo wil men een stuk verder gaan dan het bereikbaar maken van pil, spiraaltje en condoom. Men wil komen tot een beleid dat de voorwaarden schept waardoor mensen uit zichzelf minder kinderen willen hebben. Om dit te bereiken wil men meisjes beter opleiden, vooral in het primair onderwijs, men wil vrouwen meer kansen geven bedrijfjes op te richten en men wil de gezondheidstoestand van moeders en kinderen verbeteren. De ervaring leert dat beter opgeleide vrouwen die zelf een inkomen verdienen op een later tijdstip kinderen krijgen, dat ze er minder krijgen en dat ze de kinderen die ze krijgen, beter kunnen verzorgen en opleiden. Een VN-onderzoek dat zich uitstrekt over 40 landen laat zien dat vrouwen met zeven of meer jaren schoolopleiding drie kinderen minder hebben dan niet-geschoolde. Het kindersterfterisico loopt daarbij met 75 procent terug. Dit laatste maakt het minder nodig om veel kinderen te krijgen als verzekering voor de oude dag. Beter opgeleide moeders hebben ook hogere verwachtingen over de opvoeding van hun kinderen. Hier snijdt het mes aan twee kanten: hun kinderwens wordt kleiner en het beperkte aantal beter opgeleide kinderen hen later zonodig financieel ondersteunen.

Minstens zo interessant is het plan om vrouwen meer kansen te geven bedrijfjes op te richten, het microenterprise plan. Daarmee worden minstens drie vliegen in een klap geslagen. Het plan vergroot het gevoel van eigenwaarde en het aanzien van vrouwen in de arme landen, het versterkt hun positie. Alleen al daardoor, maar ook door de verbeterde opleiding en het hogere inkomen, vermindert het gewenste kindertal. En bovendien draagt het bij tot de produktiegroei. In Bangladesh heeft de voormalige hoogleraar economie Mohammed Yubus de Grameen Bank opgericht, met geld van de overheid en uit Europa. Vorig jaar heeft de bank 500 miljoen dollar in porties van een paar honderd dollar uitgeleend, vooral aan vrouwen. Bij de Grameen Bank gaat het heel anders toe dan bij banken in het algemeen: hoe armer je bent, des te meer kun je lenen. In totaal heeft de bank, met 1042 kantoren en 11.000 werknemers, tot dusver een miljard dollar uitgeleend aan 2 miljoen arme mensen. De stroppen blijven tot 2 procent beperkt. Vrouwen beginnen in groepsverband met kleine industrie: viskweek, weven, mandenvlechten en dergelijke. Ze worden in staat gesteld om hun leven anders in te richten.

Natuurlijk, er zijn protesten tegen de nieuwe plannen. We horen en zien ze op radio en TV, we lezen het in de krant. Vooral het Vaticaan roert zich als het om geboortenbeperking langs 'onnatuurlijke weg' gaat. Het schaart zich daarmee in de rijen van fel protesterende moslim fundamentalisten over de gehele wereld en conservatieve stammen in Afrika.

----

Verdeling van de wereldbevolking

inkomen per 19651991 2030 inwoner mln % mln %mln%

laag 1.776 543.127 59 5.459 63 middel 826 251.401 26 2.273 26 hoog 671 21 822 15 920 11

wereld 3.273 100 5.351 100 8.664 100