Seksualiteit teer punt op bevolkingsconferentie

Maandag begint in de Egyptische hoofdstad Kairo de Internationale Conferentie over Bevolking en Ontwikkeling (ICPD). Omtreden onderwerpen als seksualiteit en abortus hebben inmiddels door protesten van islamitische zijde en het Vaticaan veel aandacht gehad. Maar belangrijke onderwerpen van gesprek zijn ook migratie en vergrijzing.

Door de discussies van de afgelopen weken over abortus en anticonceptiemiddelen lijkt het alsof slechts die twee zaken centraal zullen staan tijdens de Internationale Conferentie over Bevolking en Ontwikkeling (ICPD), die van 5 tot 13 september in Kairo wordt gehouden. Toch besteedt het ontwerp-slotdocument dat de gedelegeerden in de Egyptische hoofdstad zullen bespreken ook aandacht aan een aantal andere bevolkingsproblemen.

Zo gaat een heel hoofdstuk van het document over internationale migratie. Volgens schattingen van de Verenigde Naties leven 125 miljoen mensen (dat wil zeggen: 2,5 procent van de wereldbevolking) buiten het land waar ze geboren zijn. De term 'internationale migrant' heeft geen eenduidige betekenis. De Nederlandse wetenschappelijk onderzoeker die besluit om in het Verenigd Koninkrijk te gaan werken valt eronder, maar ook de 800.000 Rwandezen die in opvangkampen verblijven bij de Zaïrese stad Goma.

Het ontwerp-slotdocument doet een aantal aanbevelingen om de positie van internationale migranten te verbeteren. Regeringen zouden bij de toelating van migranten niet mogen discrimineren op grond van ras, godsdienst of geslacht. De staten die aan de conferentie in Kairo deelnemen, worden opgeroepen om het bankwezen in hun land te verbeteren zodat het gemakkelijker wordt voor migranten om geld te sturen naar familieleden in het land van herkomst.

Ook een probleem als de vergrijzing komt in het slotdocument aan de orde. In Europa zijn de problemen waar de vergrijzing toe leidt al bekend. Ouderen doen een relatief groter beroep op de gezondheidszorg dan jongeren en als er procentueel steeds meer - economisch inactieve - ouderen bijkomen, betekent dat dat de groep economisch actieven steeds meer moet gaan produceren om voor iedereen hetzelfde welvaartsniveau te kunnen garanderen.

Maar ook in een aantal ontwikkelingslanden zal zich binnen afzienbare tijd het probleem van de vergrijzing voordoen omdat een dramatische daling van het kindertal per echtpaar - gecombineerd met een verlenging van de levensduur door betere medische zorg - het aantal ouderen in de bevolking procentueel zal doen toenemen. Het ontwerp-slotdocument noemt een aantal punten om de positie van oudere mensen te verbeteren. Zo zouden regeringen ernaar moeten streven om de discriminatie van ouderen uit te bannen en moeten voorkomen dat ouderen buiten de maatschappij komen te staan.

Niettemin vormt de beperking van de bevolkingsgroei wel degelijk het belangrijkste gespreksonderwerp op de conferentie in Kairo. Verbazingwekkend is dat niet, want de wereldbevolking groeit sneller dan ooit. Momenteel telt de wereld 5,6 miljard mensen. Jaarlijks komen er 94 miljoen bij, de grootste toename in de geschiedenis van de mensheid. De meest recente prognoses van de Verenigde Naties voorspellen een wereldbevolking van 8,5 miljard in 2025, en 10 miljard in 2050.

In het ontwerp-slotdocument wordt een aantal maatregelen voorgesteld om de bevolkingsgroei te beteugelen. Als hoeksteen dient hierbij de zogeheten empowerment of women. Veel delegaties gaan ervan uit dat als vrouwen autonoom worden en zelf beslissingen kunnen nemen, ze ervoor zullen kiezen langer onderwijs te volgen, een beroepscarrière na te streven en op latere leeftijd aan kinderen te beginnen en er minder te krijgen. Het ontwerp-slotdocument doet een aantal aanbevelingen op dit gebied. Zo zouden regeringen stappen moeten ondernemen om het analfabetisme onder vrouwen aan te pakken en vrouwen moeten stimuleren om politiek actief te worden.

Met name op aandrang van delegaties uit de Derde Wereld wordt in het ontwerp-slotdocument ook uitvoerig gesproken over de notie van 'duurzame ontwikkeling' (economische groei met behoud van het milieu). De groei van de bevolking als zodanig is niet het probleem, zo wordt in de Derde Wereld welgeredeneerd, maar het beslag dat sommige groepen van de mensheid legt op de schaarse hulpbronnen van de aarde. Twintig procent van de wereldbevolking (de 'rijke' minderheid in Europa en de Verenigde Staten en sommige landen van Azië) zorgt voor 80 procent van de druk op het ecologische systeem van de aarde. In het ontwerp-slotdocument worden alle staten dan ook opgeroepen om een einde te maken aan niet-duurzame (unsustainable) concumptiepatronen.

Wat de bevolkingsproblematiek in engere zin betreft is er een aantal controversiële punten. Terwijl sommige Westerse feminististische actiegroepen het allerliefst een eis in het slotdocument zouden willen opnemen om abortus te legaliseren, is het Vaticaan - gesteund door een groot aantal landen uit de islamitische wereld - daar mordicus tegen.

Ook de seksuele voorlichting en het beschikbaar stellen van voorbehoedsmiddelen aan jongeren is voor veel landen een teer punt. Terwijl delegaties uit de Eerste Wereld ervoor pleiten om seksualiteit met openheid te benaderen om zo bij voorbeeld de verspreiding van aids te voorkomen, is het voor velen in met name de islamitische wereld moeilijk te accepteren dat jongeren voor het huwelijk seksueel actief zijn. De kwestie van de voorbehoedsmiddelen ligt overigens als zodanig moeilijk. Een aantal delegaties vindt - onder invloed van de leerstellingen van vooral de rooms-katholieke kerk; veel islamitische landen voeren juist een stringent geboortenbeperkingsprogramma door - dat alleen periodieke onthouding een 'natuurlijk' voorbehoedsmiddel is. Anderen daarentegen zingen de lof van het condoom dat naast ongewenste zwangerschappen ook aids helpt voorkomen.

Het is nog niet geheel duidelijk welke kosten uitvoering van het slotdocument zal meebrengen. De streefbedragen in het document staan immers nog tussen haakjes, wat betekent dat er in Kairo over moet worden onderhandeld. Bronnen bij de VN noemen een bedrag van zeventien miljard dollar dat benodigd zou zijn om alle maatregelen in het ontwerp-slotdocument uit te voeren. Het valt te verwachten dat in Kairo de financiering een belangrijk twistpunt zal worden. Delegaties uit de Eerste Wereld hebben al laten weten dat landen in de Derde Wereld minder geld zouden moeten besteden aan defensie en meer aan onderwijs en gezondheidszorg. Uit het kamp van de Derde Wereld daarentegen valt te beluisteren dat het ontwerp-slotdocument niet kan worden verwezenlijkt zonder grote financiele hulp van de landen in het Noorden.