Requiem voor Berry

Ronaldo, Nilis, Litmanen, Kluivert... de jongens van de zestien zijn alweer tot godenzonen verheven. Het is een jaarlijks repetitio bij de aanvang van de voetbalcompetitie. Geen sprookje zonder fuite en avant, althans niet in Nederland. De magische klank van het voetbal wordt gekoloniseerd door de spitsen en hun onmiddellijk gevolg in de schaduw of op de vleugels. Alles wat daarachter komt, mag meedoen om het elftal vol te maken - liefst zo onzichtbaar mogelijk. Het wordt tijd voor een ode aan de mandekker.

Nederland heet een land zonder verdedigers te zijn. Met dit structurele manco valt nog te leven ware het niet dat het wordt opgepompt tot een soort vooruitgangsgeloof, tot een contrast van een hogere orde. Insiders als Louis van Gaal en Jan Reker verbinden het ontbreken van een attractieve defensie aan de volksaard, aan cultuur, aan een manier van leven. Met andere woorden: de Nederlandse speelstijl staat voor avontuur en gratie, conform de ziel van het volk.

Zo.

Misschien heb ik dezer dagen een beetje te veel naar Wim Kok gekeken, maar Nederland als een brede bedding van avontuur en gratie? Dan is de kloof tussen politiek en burger wel erg groot geworden. Drie koppen kleiner en iets breder in de heupen zou Kok juist als het prototype van de mandekker kunnen gelden. Bij vlagen nors als een betonmolen, dan weer lenig en aimabel als bamboeriet. Hij deed me in de regeringsbanken van de Kamer aan de legendarische voorstopper van Feyenoord en PSV Ivan Nielsen denken: je zag hem pas echt goed als hij er niet was.

Het uitstervend ras van de traditionele verdediger bevestigt het primaat van de individuele schittering ten koste van de collectiviteit. Zo willen het de trainers, de ouders en de clubs. Vroeger, toen er in sport en maatschappij meer overlevingswoede was, hadden we ze nog wel, de echte backs, de voorstoppers en de libero's. Juist zij waren in die dagen de wervende spelers. Israel en Laseroms, Suurbier en Krol spraken tot de verbeelding zoals Baresi en Maldini dat vandaag in Italië nog steeds doen. De ogenschijnlijke nonchalance (shirtje in driekwart over de broek) waarmee Ruud Krol heerste in de defensie van Ajax en Oranje was van een Hollywoodachtige schoonheid. Veel imponerender dan de bloederige fratsen van Rutger Hauer.

In Engeland is de verdediger nog steeds een echte vedette. Daar is waardering voor de linksback die negentig minuten snel en geconcentreerd blijft voetballen. De technische en tactische superioriteit van de betreurde Bobby Moore galmt nog na over de velden. Zoals ook de extatische liefde van Italië voor Franco Baresi nog generaties na zal zinderen. Het aandeel van de voetballende backs Leonardo en Jorginho in het behalen van de WK-beker wordt door kenners hoger ingeschat dan de geniale flitsen van Romario. Wie zei ook weer dat het verdedigers per definitie aan creativiteit en balinstinct ontbreekt?

De vernedering van Danny Blind tijdens de opeenvolgende toernooien is alleen in Nederland denkbaar. De jongenskamers waar Van Gobbel, Heus, De Kock en Frank de Boer als posteridool worden aanbeden zijn op een hand te tellen. Zelfs Stan Valckx, die in Amerika Romario toch bijna feilloos vastzette, mag alweer blij zijn als een enkele Limburgse deerne op een verloren moment nog eens zijn naam prevelt. Verdedigen in Nederland is de keuze van de armen.

De gedoodverfde kampioen PSV heeft deze zomer als geen ander de spot gedreven met het defensieve compartiment. In een vloek en een zucht moest de aanvaller Van Ankeren worden omgebouwd tot rechtsback. Voor de rasechte verdediger Berry van Aerle was geen plaats meer in het elftal. Het ervaren loopwonder, dat best nog een jaartje meekon, werd in Helmond bij het oud vuil gezet. Met Berry verdween de mooiste terriër uit de eredivisie. Het zal wel dat PSV ook zonder hem kampioen wordt maar een beetje prestigieus meedraaien in de race naar de Europa Cup zonder Van Aerle is ondenkbaar.

Ronaldo is nu reeds uitgeroepen tot de sensatie van de competitie. Het is de Braziliaanse puber met zijn prachtige techniek en gevoel voor combinatie gegund. Toch zal hij het niet zijn die over de titel beslist. Daar gaan de verdedigers over. Als Ajax nog voor de winterstop Benarrivo in huis haalt, pakt het de titel met een straatlengte voorsprong.