Mijlpaal in race tussen mens en computer

AMSTERDAM, 2 SEPT. Gari Kasparov verliet het podium met alle misbaar dat we in zulke situaties van hem kennen: hoofdschuddend, het gezicht in een afgrijselijke grimas vertrokken, de handen in de lucht, maar nu niet als zijn traditionele overwinnaarsgroet, maar in wanhoop. Het is zeker een mijlpaal in de achtervolgingsrace tussen mens en computer, de nederlaag die de wereldkampioen schaken woensdag in Londen leed tegen het programma Genius2. Bij 'vluggertjes', schaakpartijen met vijf minuten bedenktijd per persoon voor de hele partij, waren we zulke dingen al gewend, maar dit was een 'rapidpartij', met 25 minuten bedenktijd.

Het grootste wapenfeit van de computer tot nu toe was dat Karpov een paar jaar geleden slechts met grote moeite van de schaakcomputer Deep Thought had gewonnen. Dat is een heel verschil en bovendien was het nu in Londen geen onschuldige demonstratiepartij, maar ging het om een echt toernooi, waar voor Kasparov het een en ander op het spel stond. De firma Intel organiseert een serie rapidtoernooien volgens het Grand Prix systeem. In Moskou en New York werd Kasparov uitgeschakeld door Vladimir Kramnik. In Londen was het tijd om eens te winnen, maar nu werd hij dus uitgeschakeld door een computer. De eerste partij verloor hij, de tweede werd, na een hard gevecht waarin Kasparov lang de beste kansen had, remise.

Hoe korter de bedenktijd, hoe beter de kansen van de schaakcomputer zijn tegen de mens. De computer 'bekijkt' honderdduizenden schaakstellingen per seconde. In de concrete berekening van varianten op korte termijn, laten we zeggen een zet of zes diep, is de computer dus altijd veruit superieur aan de mens. Hij geeft nooit direct materiaal weg, nog geen pion. De menselijke schaker kan veel slechter rekenen, maar er is iets waar hij beter in is dan de computer: strategie op lange termijn. Situaties die zo ver weg liggen dat ze zich aan exacte berekening onttrekken, zelfs voor de supersnelle rekenaar die de computer is, kunnen door de mens veel beter beoordeeld worden. Het vage oordeel: 'hier moet ik op koningsaanval spelen' kan door de computer nog niet goed gesimuleerd worden. Maar wat heeft de mens aan diepzinnige abstracte planning op lange termijn als hij op korte termijn een concrete pion weggeeft? Niets. Bij snelschaakpartijen ligt zo'n ongelukje in een klein hoekje. Nu heeft Kasparov verloren in een tussenvorm, tussen snelschaakpartij en gewone partij in. Bij partijen met gewone bedenktijd zal hij nog wel een tijdje onoverwinnelijk voor de computers blijven, maar niemand weet hoe lang dat nog duurt.

Pag.10: Dankzij nederlaag is toekomst PCA verzekerd

Waaraan moet het succes van de computer tegen Kasparov worden toegeschreven? Aan het programma Genius2 of aan de nieuwe snelle chip van Intel, de Pentium Processor? Waarschijnlijk aan de chip. De ervaring leert dat grote vooruitgang bij de schaakcomputers vooral te danken is aan verbetering van de hardware, niet van de programma's. Begrijpelijk dat Intel de tegenstander van Kasparov 'Pentium' noemt, maar wij houden ons aan de gewoonte om hem naar het programma te noemen.

De zwaar getroffen Kasparov zou zijn nederlaag overigens ook als een zegen kunnen beschouwen. Deze nederlaag levert zijn sponsor, de computerfabrikant Intel, zoveel publiciteit op dat de toekomst van Kasparov's organisatie, de PCA, voor jaren verzekerd lijkt.

Wit Kasparov-zwart Genius2

1. c2-c4 c7-c6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pg1-f3 Pg8-f6 4. Dd1-c2 d5xc4 5. Dc2xc4 Lc8-f5 6. Pb1-c3 Pb8-d7 7. g2-g3 e7-e6 8. Lf1-g2 Lf8-e7 9. 0-0 0-0 10. e2-e3 Pf6-e4 11. Dc4-e2 Dd8-b6 12. Tf1-d1 Ta8-d8 13. Pf3-e1 Pd7-f6 14. Pc3xe4 Pf6xe4 15. f2-f3 Pe4-d6 16. a2-a4 Db6-b3 17. e3-e4 Lf5-g6 18. Td1-d3 Db3-b4 19. b2-b3 Pd6-c8 20. Pe1-c2 Db4-b6 21. Lc1-f4 c6-c5 22. Lf4-e3 c5xd4 23. Pc2xd4 Le7-c5 24. Ta1-d1 e6-e5 25. Pd4-c2 Td8xd3 26. De2xd3 Pc8-e7 27. b3-b4 Lc5xe3+ 28. Dd3xe3 Tf8-d8 29. Td1xd8+ Db6xd8 30. Lg2-f1 b7-b6 31. De3-c3 f7-f6 32. Lf1-c4+ Lg6-f7 33. Pc2-e3 Dd8-d4 34. Lc4xf7+ Kg8xf7 35. Dc3-b3+ Kf7-f8

Meestal hebben computers die van topschakers winnen eerst glad verloren gestaan, maar nu niet. Keurig heeft Genius2 de hele partij lang het evenwicht gehandhaafd, en nu moet Kasparov zelfs oppassen. Na 36. b5 (tegen Pc6), gevolgd door Kf1 zou hij niet verloren hebben. 36. Kg1-g2 Dd4-d2+ 37. Kg2-h3 Dd2-e2 38. Pe3-g2 Vreselijke plek voor het paard, maar als het ergens anders heengaat is 38...Df1+ te sterk. Wit is in grote moeilijkheden. 38...h7-h5 39. Db3-e3 De2-c4 40. De3-d2 Dc4-e6+ 41. g3-g4 h5xg4+ 42. f3xg4 De6-c4 43. Dd2-e1 Dc4-b3+ 44. Pg2-e3 Db3-d3 45. Kh3-g3 Dd3xe4 Eerste vrucht, pion gewonnen. De computer maakt het met medogenloze accuraatheid af. 46. De1-d2 De4-f4+ 47. Kg3-g2 Df4-d4 48. Dd2xd4 e5xd4 49. Pe3-c4 Pe7-c6 50. b4-b5 Pc6-e5 51. Pc4-d6 d4-d3 52. Kg2-f2 Pe5xg4+ 53. Kf2-e1 Pg4xh2 54. Ke1-d2 Ph2-f3+ 55. Kd2xd3 Kf8-e7 56. Pd6-f5+ Ke7-f7 57. Kd3-e4 Pf3-d2+ 58. Ke4-d5 g7-g5 59. Pf5-d6+ Kf7-g6 60. Kd5-d4 Pd2-b3+ Wit gaf op. Hij had nog bijna vijf minuten over, dus aan razende tijdnood lag het niet. In de tweede partij stond Kasparov met een pion voor waarschijnlijk gewonnen, maar die liet hij zich weer ontfutselen: remise en uitgeschakeld.