Heineken sponsort herstel van beken en beekdalen

Natuurmonomumenten gaf gisteren het startsein voor een campagne om de verloedering van de Nederlandse beken te stoppen. Voorlopige kosten één miljoen gulden. Bierbrouwer Heineken treedt op als medefinancier.

HULSHORST, 1 SEPT. Twee directeuren - E.P. Hessels van de Vereniging Natuurmonumenten en B.D. van Rumpu van Heineken Nederland bv - steken samen in de Veluwse bossen een dijkje door om het water van de Hierdende Beek ruim baan te geven. Waar de stroom eerst een kaarsrechte weg volgde, herneemt hij nu zijn oude loop via een driehonderd meter lange kronkelende bedding. Zo moet het ook elders op de hogere gronden gaan gebeuren: dit is het begin van een campagne om de Nederlandse beken in hun natuurlijke luister te herstellen.

Tegelijk symboliseert het broederlijk optreden een betrekkelijk nieuwe vorm van sponsoring. Met een bedrag van minimaal 250.000 gulden draagt bierbrouwer Heineken bij aan het herstel van beken en beekdalen, die niet alleen fraaier maar ook schoner moeten worden en weer plaats moeten bieden aan modderkruipers en beekprikken, libellen en ijsvogels.

Dat juist Natuurmonumenten met het bedrijfsleven in zee gaat, hoeft niet te verbazen, gelet op eerdere uitspraken van die kant. Al worden er wel voorwaarden aan de samenwerking verbonden. “Potentiële sponsors”, zei twee jaar geleden een andere directeur van Natuurmonumenten, “dienen bij onze centrale doelstelling, de natuurbescherming, en ons imago te passen. Dat betekent dat bijvoorbeeld de petrochemische industrie en de automobielbranche voor ons geen voor de hand liggende sponsors zijn.” Heineken dus wel, temeer omdat ook bierbrouwers gebaat zijn bij helder water.

Met de Nederlandse beken is het intussen slecht gesteld. De oostelijke en zuidelijk provincies tellen samen circa duizend van die stroompjes, de smalste geulen ofwel 'haarvaten' meegerekend, maar verreweg de meeste daarvan zijn zodanig aangetast en gedeformeerd, dat ze het predikaat 'natuurlijk' niet langer verdienen. De ruisende, kronkelende beek, ooit troetelkind van romantische schilders en dichters, is praktisch uit het landschap verdwenen.

Ooit gold de beek als een vriend van de boeren, want telkens als ze buiten haar oevers trad, kwam er een laagje vruchtbaar slib op de aangrenzende akkers te liggen. Door de kunstmest had men die natuurlijke voeding niet meer nodig en ging men de beek als een vijand beschouwen, die òf te veel òf te weinig water aanvoerde. Men begon de beken recht te trekken, uit te diepen en van stuwen te voorzien. De gevolgen daarvan zijn overal op de zandgronden waarneembaar: de in het lommer gehulde stroom, die zich met vele meanders door het landschap placht te slingeren, is veranderd in een kale, rechte waterloop, die bovendien ernstig vervuild raakte door bestrijdingsmiddelen en meststoffen.

Onder het motto 'heldere beken' wil Natuurmonumenten, samen met rijk, provincie en waterschappen, het herstel ter hand nemen. Het gaat voorlopig om onderdelen van beekdalen, voor zover die op grondgebied van de vereniging liggen. Het doel - een natuurlijker waterloop met bijbehorende flora en fauna - moet worden bereikt door een gezond grondwatersysteem te creëren, de vervuiling te bestrijden en verdroging op te heffen. Zonodig worden hoogteverschillen hersteld om de beken weer te laten stromen en meanderen.

Dat laatste gebeurt als Hessels en Van Rompu in de bossen achter Hulshorst de spa hanteren, waardoor de Hierdense Beek haar bedding van vóór de eeuwwisseling terugkrijgt. Verderop in hetzelfde woud is iets dergelijks zonder menselijk ingrijpen bereikt. Een omgewaaide, nooit opgeruimde esdoorn vormt in de beek een natuurlijk obstakel, dat een ruisende stroomversnelling teweeg brengt. Hier kunnen schilder en dichter weer inspiratie aan ontlenen.