VARA bladert nostalgisch in het rode familiealbum

1894-1994: 100 jaar sociaal-democratie, Ned.3, 23.05-0.05u.

Op 26 augustus 1894 werd in Zwolle de oprichtingsvergadering gehouden van de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij, die na de Tweede Wereldoorlog werd omgedoopt tot PvdA. Als echte telg van de rode familie viert de VARA vanavond het eeuwfeest mee. Allereerst met een documentaire die wel wat heeft van bladeren in het familiealbum, zoals op verjaardagen wel vaker gebeurt. De verzameling archiefbeelden is aardig om te bekijken, tikje nostalgisch, tikje stereotiep, tikje obligaat, maar toch vertederend. En zoals gebruikelijk op een verjaardag ontbreken de herinneringen aan de conflicten, de burenruzies en echtscheidingen. Dus wel veel vlaggen en strijdliederen, congressen en regeringsverklaringen, maar niets over de worsteling van de SDAP met de controverse marxisme-reformisme van rond de eeuwwisseling, niets over het nationalisme van de partijleiders gedurende de Eerste Wereldoorlog, niets over Indonesië en niets over Nieuw Links.

Het was denkbaar geweest dat de VARA het moment had aangegrepen voor een diepgravende documentaire, waarin niet alleen de overbekende hoogtepunten en leidersportretten achter elkaar waren gezet, maar waarvoor historisch onderzoek zou zijn verricht en een visie op de geschiedenis van de sociaal-democratie zou zijn ontwikkeld. Voor een dergelijke documentaire is kennelijk het geld of de belangstelling niet aanwezig geweest.

In plaats daarvan worden de historische filmfragmenten aangevuld met een discussie onder leiding van Paul Witteman tussen vier PvdA-leden: voorzitter Felix Rottenberg, Margreet de Boer, inmiddels minister van VROM, oud-industriebond-voorzitter Arie Groenevelt en de historicus Jan Bank. De vraag luidt of er nog een toekomst is voor de sociaal-democratie. Het antwoord blijft echter steken in een gesprek dat voornamelijk over centen en procenten gaat en waarin weinig is terug te vinden van de socialistische idealen en dilemma's.

Tactiek en pragmatisme voeren de boventoon. Ook dat valt in een historisch perspectief te plaatsen. SDAP-leider Troelstra bijvoorbeeld was aanvankelijk om tactische redenen tegen het vrouwenkiesrecht en wilde liever de eerste de beste baliekluiver stemrecht geven dan een vrouw, zei hij ooit. Minister De Boer wil een kleine honderd jaar later op haar beurt de positie van vrouwen ondergeschikt maken aan inkomensherverdeling. Zij pleit er in de uitzending voor dat de PvdA de tweeverdieners gaat aanpakken door het kostwinnersbeginsel in te voeren.

Het klassieke dilemma van de sociaal-democratie (de noodzaak van compromissen die het ideaal corrumperen) werd aan het slot van de discussie aangestipt door de historicus Bank. Het bestaansrecht van de sociaal-democratie ligt volgens hem uiteindelijk in haar morele bewogenheid en de onkreukbaarheid van haar politici.