Brigade zoekt op intuïtie illegalen

HENGELO, 25 AUG. Vlak voor de trein zich in beweging zet, trekt de marechaussee nog even het luik in het toilet open. Intuïtie, zegt hij later. Tastend met zijn hand in de donkere ruimte voelt hij eerst een pakje sigaretten en daarna een broekspijp met een been. Seconden later wordt de 25-jarige Nicu naar beneden getrokken.

Dan onderscheidt de marechaussee de contouren van nog een lichaam - tussen de buizen en het waterreservoir blijkt Ion zich schuil te houden. Uit de ramen van de internationale trein tussen Berlijn en Amsterdam hangen de reizigers inmiddels uit de ramen, benieuwd naar de reden van het zoveelste oponthoud.

“Prachtig”, glundert woordvoerder E. Midema over wat hij zelf de vangst van de dag noemt. De gezichten van de groep marechaussee hadden eerder sip gestaan. In het Duitse grensplaatsje Bad Bentheim waren ze ingestapt, op zoek naar illegale grensoverschrijders. Bij aankomst op het station Hengelo bleek de vangst mager; drie mannen zonder geldige visa voor Nederland, naar eigen zeggen afkomstig uit Kroatië, Ethiopië en de Oekraïne. En een kunstenaar uit Macedonië, wiens verblijfsvergunning voor Nederland is ingetrokken. Later zal blijken dat hij beroep heeft aangetekend tegen deze beslissing en Nederland in mag.

Ion heeft aan zijn verblijf boven het toilet een paar diepe sneden in het gezicht overgehouden. Aan zijn vingers kleeft bloed. De twee mannen willen niet zeggen waar ze vandaan komen en zeggen Engels te verstaan noch te spreken. Behalve de woorden “no papers” houden ze de mond stijf gesloten. Hun bagage is minimaal, een paar worsten en wat Duitse marken. Hun verfrommelde krant, onleesbaar in de donkere kruipruimte boven het toilet, wordt vergeten in het wachthok van de spoorwegpolitie.

Vliegende brigades heten ze, de marechaussees die vallen onder de dienst Mobiel Toezicht Vreemdelingen. Sinds 2 mei controleren ze langs de Duitse en Belgische grenzen om zo illegale migranten op te sporen. Paspoorten en visa worden aan hun kritische blikken onderworpen; is de datum niet verlopen, zit de folie goed over de foto, heeft men eigenhandig de stempels veranderd. In de internationale treinen wordt iedereen gecontroleerd (“de walm uit de slaapcoupés slaat ons bijna iedere dag tegemoet”), op de autowegen selecteert de marechaussee op uiterlijk van auto en inzittenden.

Van mei tot begin deze week werden op deze wijze 170.000 mensen gecontroleerd, zegt de marechaussee. Circa 4.500 mensen bleken zonder geldige papieren te reizen of konden niet in hun eigen levensonderhoud voorzien en werden over de grens gezet. Ongeveer 250 grensoverschrijders vroegen asiel aan en 700 mensen werden voor nader onderzoek overgedragen aan de vreemdelingenpolitie. Ondanks het relatief lage percentage opgespoorde illegalen en asielzoekers (bijna drie procent) noemt de marechaussee de acties een succes. Maar, erkent woordvoerder A. van Pelt, niet iedere illegaal is op deze manier op te sporen. De vliegende brigades kunnen degenen die met een toeristenvisum Nederland binnenkomen, niets in de weg leggen. En wie na het verlopen van het toeristenvisum besluit in Nederland onder te duiken, ontsnapt vaak aan het oog van marechaussee of vreemdelingenpolitie.

Dit jaar heeft het ministerie van justitie 11,7 miljoen voor de vliegende brigades uitgetrokken. Voor volgend jaar staat 31 miljoen op de begroting en wordt het aantal mensen in de dienst Mobiel Toezicht Vreemdelingen uitgebreid van 220 naar 473. Veel geld, geeft Midema toe. “Maar reken eens uit wat een asielzoeker per jaar kost?” Bij het antwoord - dertigduizend gulden - knikt hij tevreden. Volgens Midema dienen veel illegalen uiteindelijk een asielverzoek in. En hoewel veel van hen worden afgewezen, bezetten ze toch enkele maanden een bed in een opvangcentrum en krijgen ze eten en zakgeld van de staat.

Maar, zo voegt Van Pelt aan de opmerking toe, iedere grensoverschrijder die asiel aanvraagt of te kennen geeft dat hij vreest voor zijn leven als hij wordt teruggestuurd, wordt overgebracht naar een opvang- en onderzoekscentrum. Daar beslissen ambtenaren van Justitie over zijn aanvraag voor asiel. Ook Ion en Nicu zijn op dat idee gekomen. Enkele uren nadat ze uit de kruipruimte zijn getrokken, besluiten ze asiel aan te vragen in Nederland. Ze worden overgebracht naar een opvangcentrum in Schalkhaar, waar sinds twee weken alle Roemeense asielverzoeken worden afgehandeld. Hier geldt een verkorte procedure, waardoor Justitie binnen 24 uur kan beslissen of de Roemenen kans maken op een verblijfsvergunning of niet. In het laatste geval worden ze uitgezet.

De Kroaat, Oekraïener en Ethiopiër hoeven niet zo lang te wachten. Twee uur nadat aan hun treinreis op het station van Hengelo onverwachts een eind kwam, worden zij overgedragen aan de Duitse autoriteiten. Marechaussee Ten Nijenhuis en een collega brengen hen weg. Als Ten Nijenhuis op de grensovergang staat, kijkt hij vol weemoed naar een gebouwtje met groene deuren. “Vroeger werkte ik daar. Dan zetten we een weigeringsstempel als iemand Nederland niet in mocht. Vijf minuten werk. Nu levert één illegale grensoverschrijder al gauw een uur werk op.” En in het gebouwtje met de groene deuren vestigt zich binnenkort een Scandinavisch restaurant.