Vieze, nare, harde zee doet oude zeewolven zwijgen

Gente di mare, Ned. 3, 23.06-0.19u.

Het is een voorbeeldig idee, een documentaire over het 'Casa di riposo per la gente di mare', oftewel het Rusthuis voor het Zeevolk, dat, gevestigd aan de Ligurische kust, oude Italiaanse zeelieden de kans biedt op een verzorgde levensavond met uitzicht op de golven. De mannen die er wonen horen tot een tot uitsterven gedoemde soort. Toen zij voeren was een reis om de wereld nog iets bijzonders en een ontmoeting met een Chinese vrouw iets ongekends. Daarbij beheerste de moderne techniek de zee nog niet: deze mannen waren met lijf en leden uitgeleverd aan het grootste natuurgeweld waar de wereld in voorziet. Het maakte van hen de originele lupi di mare, zeewolven die de zee leerden kennen en bevechten als een geliefde, die het afwenden bang te zijn voor haar streken en stormen, zelfs als die oplaaien tot een orkaan of tyfoon.

De Zwitserse documentairemaker Bruno Moll filmde hen met respect en liefde maar weinig alert. En hij verkeek zich op een belangrijk aspect. De mannen die hij voor zijn camera haalde, zijn door hun beroep het spreken ontwend. Een van hen legt dat uit: op zee ben je heel veel alleen en daardoor word je gedwongen steeds maar te denken. Dat maakt melancholiek, stelt hij vast. En zwijgzaam, zien we. Zijn collega's hebben ongetwijfeld veel verhalen in hun hoofd, maar vertellen doen ze weinig. Niet over hun reizen, niet over hun schepen, niet over hun levens, nauwelijks over de zee. Niet aan elkaar en niet aan Moll. Het lukte Moll niet om toegang te krijgen tot wat er omgaat achter die verweerde voorhoofden. Wordt hen uitdrukkelijk gevraagd om hun persoonlijk gevoel uit te spreken, dan grijpen ze naar sentimentele, lyrische formules.

Moll nam zijn toevlucht tot trucs. Een mopperende kapitein zette hij in een Scheepvaartmuseum tussen de antieke kompassen en zeilschip-modellen. Een ander, eertijds bekend als de Held van de Aegeïsche Zee, stelde hij op in het locale Aquarium naast de sidderalen. Een derde nam hij mee voor een bezoekje op een modern schip om tussen moderne electronica een praatje aan te knopen met een hedendaagse collega. De man laat zich niet uit zijn tent lokken. Hij vertelt slechts dat hij in het rusthuis goed te eten krijgt en dat de kapitein zelfs bij hem aan tafel komt zitten. De andere twee lieten zich evenmin inspireren door het decor dat Moll hen bereidde. Wat ze wel, net als menig ander die aan het woord komt, benadrukken is dat de zee hard is. Vies, zwaar, weerzinwekkend. Of ze Bruno Moll wilden behoeden voor bedrieglijke romantiek. Hij heeft niet geluisterd.