Hutu's Rwanda slachtoffer van propaganda

NAIROBI, 23 AUG. De Hutu's in Rwanda zijn het slachtoffer geworden van de propaganda van hun eigen leiders. Maandenlang schilderde de voormalige Hutu-regering de Tutsi's en het Rwandese Patriottische Front (RPF) af als duivels met horens, kakkerlakken en ander ongedierte. Als voorbereiding op de massale moordpartijen onder de Tutsi's verspreidden de autoriteiten het gerucht dat de Tutsi's en het RPF plannen voorbereidden om alle Hutu's te vermoorden. Deze leugen, door verfijnde propaganda tot 'feit' gemaakt, vormde de rechtvaardiging voor de massale slachtpartijen door de regeringssoldaten, Hutu-milities en duizenden Hutu-burgers onder Tutsi's. Nu komen volgens de grote leugen de Tutsi's en het RPF eraan om wraak te nemen. Daarom slaan opnieuw tienduizenden Hutu's op de vlucht richting Zaïre. Bij Goma verblijven nog steeds 800.000 Hutu's, terwijl er in en rond Bukavu ongeveer 400.000 Rwandese vluchtelingen zijn.

De Fransen zijn dit weekeinde vertrokken uit de 'humanitaire zone' die ze in het kader van hun interventie twee maanden geleden eenzijdig instelden in het zuidwesten van Rwanda. De Zaïrese autoriteiten vreesden voor Bijbelse taferelen bij de grensstad Bukavu juist zoals die enkele weken geleden plaatshadden bij Goma toen deze stad werd overspoeld door een stortvloed van honderdduizenden vluchtelingen. Tot nog toe is de vluchtelingenstroom bij Bukavu niet te vergelijken met die destijds in Goma, maar toch verblijven al wel ongeveer 400.000 Rwandezen bij Bukavu. Buitenlandse hulporganisaties vrezen voor epidemieën en massale sterfte door honger.

Toen de Fransen in Rwanda intervenieerden was het nog niet zeker dat het RPF een totale overwinning zou behalen. De bevolking van Zuidwest-Rwanda en de ontheemden verwelkomden de Fransen als hun redders die tegen het RPF kwamen vechten. De Fransen deden geen moeite om massale plunderingen in de zone door de milities en de soldaten van het voormalige Rwandese regeringsleger te voorkomen, noch traden ze op tegen de Hutu-milities en andere verantwoordelijken voor de moordpartijen die zich ophielden in het Franse gebied. Er was daarentegen wel sprake van Frans machtsvertoon jegens het RPF en de Fransen verklaarden zelfs de zone te zullen verdedigen tegen eventuele RPF-aanvallen. De Hutu's voelden zich gerustgesteld. In totale verwarring blijven zij nu achter. De Zwitserse afdeling van Artsen zonder Grenzen gaf dit weekeinde een verklaring uit waarin van een “totale chaos” in de zone wordt gesproken.

De VN-troepen beginnen als gevolg van deze chaos hun missie in Zuidwest-Rwanda onder uiterst slechte omstandigheden. Direct nadat de laatste Fransen op zondagmiddag de grensplaats Cyangugu hadden verlaten, sloten de Zaïrezen de grens. Het was de ondankbare taak voor de net gearriveerde Ethiopische VN-troepen om de wanhopige mensenmassa's onder controle te houden. De agressie richtte zich al snel tegen de VN-soldaten. De Hutu's beschuldigen de VN er ten onrechte van partijdig te zijn en het RPF te steunen. De Ethiopiërs lijden nog onder een extra handicap: hun rijzige gestalte en scherpe neuzen doen hen op Tutsi's lijken. In Rwanda, waar feiten en fictie uitwisselbaar zijn geworden, spelen dergelijke 'details' een belangrijke rol.

Het RPF droeg de laatste paar dagen indirect bij aan het ontstaan van de nieuwe vluchtelingenstroom. Premier Twagiramungu en RPF-leider Paul Kagame dreigden vorige week onmiddellijk na het vertrek van de Fransen RPF-soldaten de zone in te sturen. Na een diplomatieke interventie van de speciale VN-afgevaardigde Kahn zwakte het RPF dit dreigement af. De militaire woordvoerder van de VN in de hoofdstad Kigali, Jean-Guy Plante, verzekerde vanmorgen opnieuw dat de RPF-soldaten niet zonder VN-toestemming de zone zullen binnentrekken. De Hutu's houden echter vast aan hun waanidee over de duivels van het RPF die bloedwraak komen nemen.

Wil Rwanda binnen afzienbare tijd weer een normaal land worden, dan heeft de terugkeer van de Hutu's de allerhoogste prioriteit. In RPF-gebied verblijven 1,9 miljoen mensen, in de 'humanitaire zone' 2,5 miljoen en ruim twee miljoen verpieteren als vluchteling in de buurlanden. In en rond Bukavu bevinden zich ongeveer 400.000 vluchtelingen. Dat is minder dan bij Goma, waar 800.000 vluchtelingen verblijven, maar ook in de voormalige 'humanitaire zone' overwegen de Hutu's serieus om weg te trekken. Hoewel er de laatste dagen enkele alarmerende gevallen zijn gerapporteerd over teruggekeerde Hutu's die bij thuiskomst een vijandige ontvangst kregen zijn er geen bewijzen van een systematische campagne van het RPF tegen Hutu's. De hulpverleners hebben evenzeer groot belang bij de terugkeer van Hutu's. Als de huidige ontwikkelingen zich doorzetten, krijgen de internationale hulporganisaties immers te maken met een permanente crisis in het 'gebied van de grote meren'.