Het paarse kabinet; PREMIER/ALGEMENE ZAKEN, W. Kok (PvdA)

Leeftijd: 55 jaar

Opleiding: HBS-B, Nederlands Opleidingsinstituut voor het Buitenland (Nijenrode).

Loopbaan: economisch medewerker Bouwbond NVV, secretaris Bouwbond NVV, secretaris NVV, vice-voorzitter NVV, voorzitter van NVV en daarna FNV, voorzitter Europees Verbond van Vakverenigingen (EVV), voorzitter PvdA-Tweede-Kamerfractie, minister van financiën en vice-premier.

Bij Wim Kok valt een last van de schouders die hij sinds 1986 heeft getorst. In dat jaar werd hij door Den Uyl aangewezen als diens opvolger. Volgende week maandag is Koks missie geslaagd. Dan staat hij als derde sociaal-democratische premier na Drees en Den Uyl naast de koningin op het bordes.

Het heeft er overigens om gespannen. In Koks werkkamer thuis staat een grafiek die hij na de verkiezingen van 3 mei cadeau kreeg van opiniepeiler Maurice de Hond. De lijntjes geven aan dat 's middags om half zes Brinkman nog voorlag op Kok. Als het toen keihard was gaan regenen, was wellicht nu Brinkman premier geworden en niet Kok.

Dat Kok op het bordes zal staan heeft ook te maken met zijn karakter: hij is een knokker en een overlever. Hoewel hij tijdens de vorige kabinetsperiode tweemaal overwoog af te treden, ligt opstappen niet in zijn aard.

Hij werkt al twintig jaar op het hoogste niveau. Bij de FNV, waar hij meteen doorstroomde van de bouwbond naar de top, in de PvdA-fractie die hij van meet af aan ging leiden en in het kabinet waar hij eerst vice-premier en nu dan premier werd. 'Aanloopbaantjes', zoals minder succesvolle politieke leiders als Nijpels, Voorhoeve en Brinkman hebben gehad, kende Kok niet. Hij kwam altijd meteen vol in de wind. Voor het overleven heeft Kok verschillende methodes. De twee belangrijkste zijn: een ingebouwde voorzichtigheid en terughoudendheid in de omgang.

Een van zijn meest geroemde eigenschappen is zijn dossierkennis. Net als zijn voorganger Lubbers bemoeit Kok zich persoonlijk tot in detail met het beleid. “Als we dit nou zo doen?”, is een veel gebruikte opmerking van hem. Het financiële kunst- en vliegwerk waarmee Lubbers en hij de laatste anderhalf jaar de rijksbegroting op orde hielden, werden voor het leeuwedeel door beide grootmeesters zelf bedacht.

Kok heeft de neiging zijn dossierkennis te verbergen. Als hij op werkbezoek gaat, neemt hij in de auto stelselmatig de stukken door. De dikke loodgieterstas laat hij vervolgens in de dienstauto achter. Zijn enige schriftelijke bagage is steevast een klein opgevouwen briefje in zijn binnenzak, waarop hij de hoofdlijnen heeft gekrabbeld.

Een kritiekpunt betreft zijn nu al legendarische norsheid. “Sommige mensen hebben een ochtendhumeur”, zei een van zijn ambtenaren eens. “Kok heeft het vierentwintig uur per dag.” Volgens mensen die hem goed kennen komt Koks nukkigheid voort uit zijn streven naar volmaaktheid. Kok hecht aan kwaliteit van argumentatie en werken, en hij is bijzonder ongeduldig met mensen die daar niet aan voldoen. Het gaat dan niet om eenvoudige ambtenaren en partijgangers. Zijn chauffeur, de koffiejuffrouw en het gewone lid in de wandelgang treedt hij meestal vriendelijk en welwillend tegemoet. Hoge eisen stelt hij daarentegen aan hogere ambtenaren, directe medewerkers en collega's.

Kok bewaart zijn Amsterdamse humor voor mensen die hij graag mag. Hij steekt vooral graag de draak met zichzelf. Toen de RAI en de BOVAG ten strijde trokken tegen het 'kwartje van Kok', de benzineaccijns die het derde kabinet Lubbers wilde doorvoeren, merkte de minister van financiën cynisch op: “Niet gek voor iemand die voor een duppie geboren is”. Hij beschouwt zichzelf allerminst als een zondagskind.

Kok is gevoelig voor kritiek, tegenwind en stemmingen. Internationaal is hij een gezien politicus. In zijn vakbondstijd was hij voorzitter van het Europese Verbond van Vakverenigingen en in 1985 schreef hij een studie voor de voorzitter van de Europese Commissie, Jacques Delors. Met hem heeft hij sindsdien een goede relatie gehad. Op de Ecofin, de vergadering van Europese ministers van financiën, gold Kok als een zwaargewicht. Binnen de socialistische familie geldt hij nu met de Spanjaard González als prominent, omdat beiden premier zijn van een redelijk belangrijk land. Het feit dat Kok het vak van minister van financiën onder de knie heeft en dat hij bewezen heeft dat Den Uyls keuze voor hem terecht was, maakt hem meer ontspannen. Steeds vaker kan er een lachje af.