A.K. VAN DER VLIS; Consequente topmilitair

De nu functieloze militair Van der Vlis, tot gisteren chef defensiestaf van het Koninkrijk der Nederlanden, kan op zijn minst consequent worden genoemd. Verdere bezuinigingen op het leger noemde hij begin dit jaar in een vraaggesprek met Vrij Nederland onverantwoord en een goede reden om ontslag te nemen. In het weekeinde trok hij zijn conclusies, toen bekend was geworden dat Defensie in het regeerakkoord - weliswaar onder voorbehoud - de komende jaren wordt aangeslagen voor ruim 900 miljoen gulden.

“Stel dat Defensie, wat God verhoede, met nieuwe, grote bezuinigingen wordt geconfronteerd”, zei hij in Vrij Nederland. “Dan kom ik in een heel moeilijke situatie te verkeren. Wij kunnen geen nieuwe bezuinigingen meer verdragen. Het kan gewoon niet meer. Het was duidelijk dat we na de Koude Oorlog moesten afslanken. Dat is wat mij betreft nu echt gebeurd. Het vredesdividend is op.” Van der Vlis speelde al met de gedachte af te treden, toen het kabinet besloot de dienstplicht af te schaffen. “Mijn afweging was dat het heel slecht voor de krijgsmacht in verandering was als ik op zou stappen.”

Zaterdagavond belde Van der Vlis zijn directe baas, minister Ter Beek, om hem informeel te laten weten dat hij opstapte. Gisteren meldde hij zich formeel bij de bewindsman, op het ministerie, om zijn besluit officieel te bevestigen. “Want zoiets doe je niet per telefoon”, zegt een woordvoerder van Defensie. Ruim twintig jaar voor hem had generaal Van Rijn, de voorzitter van het comité van de verenigde chefs der staven - een functie die vergelijkbaar is met die van de huidige chef defensiestaf - zijn functie ter beschikking gesteld. En met hem vier andere generaals, in wat toen het generaalsconflict werd genoemd. Aanleiding destijds voor het vertrek van de vijf generaals waren grote onderlinge tegenstellingen over de opzet en de omvang van de landmacht.

“Ik ben geen gebroken man”, zei hij gistermiddag op een bijeenkomst met zijn staf. Defensie gaf een verklaring uit, waarin staat dat volgens Van der Vlis “het regeerakkoord gelet op de omvang van de voorgenomen bezuinigingen onvoldoende waarborgen biedt voor een verantwoorde voortzetting van de uitvoering van de Prioriteitennota.” Hij had er zelf niets aan toe te voegen.

Met het besluit van generaal van de verbindingsdienst Arie Kornelis van der Vlis een jaar vroeger dan de bedoeling was afscheid te nemen van het leger, is een eind gekomen aan een indrukwekkende militaire carrière die 36 jaar duurde. Na een vierjarige opleiding tot beroepsofficier aan de Koninklijke Militaire Academie in Breda begon hij zijn carrière in 1962 als pelotonscommandant bij de verbindingsdienst. Na een aantal staffuncties en militaire opleidingen in Groot-Brittannië (Camberly) en de Verenigde Staten (US Army War College in Carlisle) kreeg hij op 38-jarige leeftijd als luitenant-kolonel het commando over een bataljon verbindingstroepen. Daarvoor had hij twee jaar gedoceerd aan de Hogere Krijgsschool. In 1985 volgde zijn benoeming tot commandant van de twaalfde pantserinfanteriebrigade, een functie waar de generaalsrang bij hoort. Weer twee jaar later werd Van der Vlis plaatsvervangend chef van de landmachtstaf en vier jaar geleden commandant van het Eerste Legerkorps. Sinds 14 mei 1992 was hij chef-defensiestaf en daarmee de belangrijkste militaire adviseur van minister Ter Beek, onder meer over de Nederlandse betrokkenheid in het voormalige Joegoslavië. “Wij voeren daar nu twee jaar een operatie uit die bij tijd en wijle uitermate frusterend is”, zei hij in het VN-interview. Al ruim een jaar geleden noemde Van der Vlis een militaire oplossing voor de oorlog in Bosnië een gepasseerd station. Hij speelde ook een belangrijke rol bij de totstandkoming van de Prioriteitennota, die volgens hem door nieuwe bezuinigingen niet gedegen kan worden uitgevoerd.

Vanochtend nam Van der Vlis afscheid op het ministerie. In burger kwam hij nog even langs om enkele mensen met wie hij de afgelopen jaren heeft gewerkt de hand te drukken. “Dat hij in burger kwam is veelzeggend”, aldus een woordvoerder van het ministerie. Van der Vlis gaat nu met vakantie en vervolgens wellicht vervroegd met pensioen. In theorie zou hij nog een jaar in dienst kunnen blijven, “maar de functies voor een vier-sterrengeneraal liggen niet voor het opscheppen”, zegt een woordvoerder van defensie. “In elk geval is er in Nederland geen emplooi meer voor hem.”