Nieuwe onrust dreigt in Mexico

MEXICO-STAD, 13 AUG. Met het gezicht nog steeds verborgen achter een skimuts, het geweer over de schouder en met de hulp van zo'n zesduizend sympathisanten uit het hele land heeft de befaamde guerrillaleider 'Ondercommandant Marcos' de Mexicaanse politiek via de media de wacht aangezegd.

Marcos nam begin deze week deel aan de zogenoemde Nationale Democratische Conventie, in de jungle van Mexico. Daar werd besloten dat er protestacties, wegbezettingen, stakingen en andere uitingen van ongenoegen zouden worden georganiseerd indien de Partij van de Democratische Revolutie (PRD) de verkiezingen van 21 augustus op frauduleuze wijze zal verliezen.

Aan de conventie namen zogenoemde niet-gouvernementele organisaties deel, afgevaardigden van boerengroeperingen, indianen-volken, vertegenwoordigers van kerkelijke organisaties en linkse intellectuelen. De Mexicaanse politieke partijen hadden de uitnodiging van Marcos' guerrillabeweging, het Zapatistisch Leger voor de Nationale Bevrijding (EZLN) afgeslagen. Alleen de links-oppositionele PRD zond waarnemers naar de conventie.

Het tot dan toe volslagen onbekende EZLN verraste op 1 januari Mexico en de wereld door in een gewapende actie zes steden in de zuidelijke staat Chiapas te overmeesteren. Na een paar dagen van gevechten met het Mexicaanse leger trok het EZLN zich terug in de jungle en sinds half januari geldt een wapenstilstand. Besprekingen tussen het EZLN en de Mexicaanse overheid hebben niet geleid tot een akkoord tussen de twee, laat staan tot de opheffing van het naar schatting tweeduizend man sterke, maar pover bewapende guerrillaleger.

Het idee voor een conventie kwam begin juni, nadat het EZLN een ledenraadpleging had gehouden over een concept-akkoord dat de leiding van de guerrillabeweging eerder had gesloten met Manuel Camacho Solis, de toenmalige vertegenwoordiger van de Mexicaanse federale overheid in de gesprekken met het EZLN. Volgens de guerrillagroep, die voornamelijk uit etnische indianen bestaat, zou meer dan 95 procent van haar leden 'nee' hebben gezegd tegen het concept-akkoord.

Hoewel Camacho inmiddels is vervangen als gesprekspartner van de Mexicaanse regering met het EZLN door de voormalige ombudsman voor de rechten van de mens, Jorge Madrazo, is het duidelijk dat de dialoog tussen regering en guerrilla is vastgelopen. Toch lijkt het EZLN er niet happig op te zijn om de wapens weer op te nemen. In elk geval niet tot 21 augustus, wanneer Mexico een nieuwe president en volksvertegenwoordiging zal kiezen. Het EZLN heeft toegezegd het verkiezingsproces te zullen respecteren en zich te zullen onthouden van gewapende acties.

Maar in recente vraaggesprekken met journalisten liet 'Ondercommandant Marcos' weten dat na die datum eventueel economische doelen zullen worden aangevallen, zoals olie-installaties in de jungle van Chiapas. Dat zou het geval zijn als gebeurt wat het EZLN vreest: een (mogelijk frauduleuze) overwinning van de regerende Institutionele Revolutionaire Partij (PRI), geleid door Ernesto Zedillo.

Er bestaan geen officiële banden tussen het EZLN en de PRD, maar de guerrilleros zullen alleen content zijn met een overwinning van PRD-leider Cuauhtémoc Cárdenas. Duidelijk is ook, dat de PRD in de aanloop naar de verkiezingsdag het meeste te lijden heeft van het politieke geweld in Mexico.

De conventie wilde in feite een nieuwe blauwdruk opstellen voor de Mexicaanse samenleving. Na twee dagen inleidende besprekingen in San Cristóbal verhuisde de conventie naar de rand van de jungle waar nabij het plaatsje Guadelupe Tepeyac door de guerrilleros een amfitheater was gebouwd. De plek is Aguascalientes genoemd in een verwijzing naar de plaats waar in 1914 een conventie werd gehouden door de leiders van de Mexicaanse boerenrevolutie, Emiliano Zapata en Francisco Villa, en waar in feite de fundamenten werden gelegd voor de huidige Mexicaanse samenleving.

Als de manier waarop met de pers werd omgegaan indicatief is voor het soort samenleving dat Marcos wil, voorspelt dat weinig goeds. Media die zich kritisch of uitgesproken negatief over het EZLN hadden uitgelaten, werd de toegang geweigerd. Wie zich niet aan de vier pagina's tellende gedragsregels hield, liep bovendien het risico te worden 'uitgewezen'.

De resultaten van de conventie in Chiapas zullen vermoedelijk weinig indruk maken op politiek Mexico. Aan protestacties heeft het nooit ontbroken in deze, zoals Mario Vargas Llosa het noemde, “perfecte dictatuur”.