Het leven van een doorsnee Newyorkse verkleednicht

Split, William to Chrysis: Portrait of a Drag Queen. Ned.3, 23.06-00.04u.

Op de definitieve operatie na was William een vrouw. Borsten had hij, de rest niet. Hij/zij, inmiddels Chrysis geheten, overleed in 1990 aan kanker, als gevolg van lekkende siliconen in de borsten waaraan William zijn nieuwe identiteit ontleende. Omdat hij de laatste stap nooit gezet had, was hij een typisch Newyorkse drag queen, een verkleednicht, gedoemd dan wel uitverkoren tot een nachtelijk leven in rokerige clubs. Striptease en liederen waren zijn act, een lief karakter, een liaison met niemand minder dan Salvador Dali en veel vrienden die zijn dood betreuren waren zijn verdiensten.

De filmers Ellen Fisher Turk en Andrew Weeks gingen op zoek naar zijn leven. Het gevolg is een uur durend liber amicorum op celluloid, waarin fragmenten van optredens en van interviews met Chrysis worden afgewisseld met herinneringen van vrienden en collega-travestieten. Opmerkelijk is vooral dat er kennelijk zo weinig opmerkelijks valt te melden: een leven als dat van William lijkt zich altijd volgens een vast stramien te voltrekken. Op jonge leeftijd van huis, brouille met een van onbegrip vervulde familie, de alle andere overvleugelende ambitie het lichaam in overeenstemming te brengen met de geest, de drugs en eventueel de prostitutie, de eenzaamheid en de glamour of wat daarvoor moet doorgaan, de onmogelijke liefdes, een vroege dood.

Zo subcultureel en uitzonderlijk als de wereld waarin Chrysis leefde zijn mag, cliché's zijn er volop. Hijzelf is het voornaamste cliché - van het geëxalteerde realisme. Iedereen prijst hem, omdat hij zo echt en helemaal een vrouw was en onherkenbaar als man, maar aan die echtheid deed hijzelf afbreuk door zijn geknakte polsen, zijn heupwiegen, zijn gekoketteer met zijn steeds grotere borsten, zijn centimeterslange valse wimpers. Zijn conférences zijn als vanzelfsprekend erotisch gekruid en zijn liederen zijn gezingzegde jazzy ballads, met veel ruimte voor campy poses.

Wat voor een vrouw door geboorte een neutraal gegeven is - het lichaam - is voor de transseksueel of semi-transseksueel als Chrysis einddoel, levensvervulling en verdienste. Maar een werkelijke meerwaarde, bijvoorbeeld bijzondere artistieke gave, ontbreekt. Hoe lief en aardig ze ook geweest mag zijn, van Chrysis gaan er, vrees ik, dertien in een dozijn. Dat is het mankement van deze documentaire die tezeer een portret van een doorsnee persoon is en te weinig van een subcultuur. De makers ondernemen wel pogingen in die richting, onder meer met impressionistische beelden van de roemruchte nachtclub Studio 54, maar het sociologische belang van een vergelijkbare documentaire als Paris is burning, over zwarte travestieten en transseksuelen in Harlem, evenaren ze bij lange na niet. Ze hebben er ten onrechte op vertrouwd dat nep-borsten en een vroege dood op zichzelf boeiend genoeg zijn.