Ultieme powerplay van een wanhopige monarchie

“Wie wil dat de wereld blijft zoals ze is, die wil niet dat ze blijft”. Deze uitspraak van Erich Fried geldt niet alleen voor de wereld, maar ook voor het instituut kerk in de wereld. Bernardus van Clervaux zag de kerk al als een vogel die van voren en van achteren ogen heeft ('ante et retro oculato'), en steeds bedacht is op de traditie, maar ook oog heeft voor de toekomst. Het is even dwaas om alles af te schaffen wat uit het verleden komt of alles alleen te aanvaarden omdat het nieuw is. Men wist dit tijdens het grootste aanpassings-congres in de geschiedenis, dat de katholieke kerk nu ruim dertig jaar geleden begonnen is tijdens het Vaticaans Concilie onder het motto 'aggiornamento'. Maar van al die aanpassingen is niet veel terechtgekomen. Het lijkt wel of de centrale kerkleiding temidden van de snelle veranderingen en de toenemende onzekerheid van politieke leiders op het wereldtoneel bewust pas op de plaats wil maken. Het is een strategie, maar naar mijn mening wel een gevaarlijke. In een open, pluralistische samenleving verliest ook een instituut als de katholieke kerk daardoor aan geloofwaardigheid. Menselijkerwijs gesproken ziet de toekomst er somber uit, wanneer de huidige 'stilstand' uit angst voor een instabiele samenleving wordt voortgezet.

Naar aanleiding van het VN-congres over bevolkingspolitiek in Kairo zal waarschijnlijk een uiterst conservatief document verschijnen, dat geheel in de lijn ligt van de pas verschenen encycliek over het verschil tussen goed en kwaad ('Veritatis Splendor') en de nieuwe Wereldcatechismus, die volgend jaar ook in de Nederlandse taal zal verschijnen. Kort na Pinksteren verscheen het meest recente decreet over de priesterwijding ('Ordinatio Sacerdotalis'), waarin verzocht werd om elke discussie over het priesterschap van de vrouw te staken. Rome wil er in tegenstelling tot de Anglicaanse kerk niet aan. Grote woede in onze buurlanden. In Duitsland verzocht prof. Norbert Greinacher (Tübingen) dringend of de paus de kerk wilde verlaten en in België ging een bekende godsdienstsocioloog, K. Dobbelaere (Leuven), over naar de Anglicanen. In de Verenigde Staten was de opstand het grootst. “Dit is de ultieme 'powerplay' van een wanhopige monarchie, die moet constateren, dat zijn tijd voorbij is”, zei Ruth Fitzpatrick, coördinator van de actiegroep voor het priesterschap van de vrouw. Veel Amerikaanse bisschoppen hebben de grootste moeite met de protesten, vooral uit de kring van de vrouwelijke religieuzen, die het vraagstuk ook al op de komende Synode in oktober over de ordes en congregaties op de agenda wilden zetten.

Zo was de recente voorgeschiedenis. Op een mooie Pinksterdag, 22 mei jongstleden, ging de grote bewaker van de geloofstraditie kardinaal Joseph Ratzinger naar het Gemelli-ziekenhuis, waar de paus wegens een heupbreuk was opgenomen. Het kon blijkbaar niet langer wachten. Ratzinger had het document 'Ordinatio Sacerdotalis' bij zich en vroeg de paus om zijn handtekening. Er was al eerder over gesproken. Voor het eerst vorig jaar november met enkele kardinalen. In maart had de paus nog een ontmoeting met de leiders van 20 nationale bisschoppen-conferenties. Juist in die dagen werden in de Anglicaanse kerk in Engeland de eerste vrouwen tot priester gewijd. De verzamelde curieprelaten kozen voor het woord 'irreformable' (NRC Handelsblad van 17 juni). De paus kon daarmee instemmen. Dat betekent dat er weliswaar geen sprake is van een onfeilbare uitspraak, maar van een legitimatie van de hoogste orde, die feitelijk geen openbare discussie van theologen en bisschoppen toeliet.

In ons land zei mgr. H. Ernst die in mgr. M. Muskens vorige week een voortreffelijke opvolger heeft gekregen, dat hij respect had voor de roeping van een vrouw voor het priesterschap, dat de katholieke kerk haar niet kon bieden. “Als zij vanwege haar roeping overgaat naar een andere kerk, gaat ze met mijn zegen.” Kardinaal Simonis zei te beseffen, dat de beslissing van Rome veel vrouwen pijnlijk treft. Vrouwen die zich met veel toewijding inzetten voor de geloofsgemeenschap “zullen het moeilijk vinden in te zien hoe de fundamentele gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen te verenigen is met de uitsluiting van vrouwen uit het ambtelijke priesterschap”.

Uit deskundige commentaren weet ik, dat de dogmatische argumentatie van 'Ordinatio Sacerdotalis' uitermate zwak is. Uit een oogpunt van praktisch beleid is dit recente document van het Vaticaan aanvaardbaar. Het nu al dertig jaar urgente vraagstuk van de verplichte koppeling van priester en celibaat is nog steeds niet aan een oplossing toe. Ook niet in landen als de Verenigde Staten en Canada, waar uitermate pijnlijke processen worden gevoerd over 'sexual abuse' van priesters en religieuzen. De wijding van vrouwen tot priester bevordert een verdere 'clericalisering' van de kerk, die nu juist door het toenemend priester-tekort leken, zowel vrouwen als mannen, veel meer kansen geeft op 'ambten' in de kerk. Uit onderzoek blijkt, dat deze ontwikkeling in Noord- en Zuid-Amerika en in Afrika reeds ver is voortgeschreden en een geheel nieuw type van kerkelijk leiderschap brengt. De nieuwe codex geeft ook diakens, dus niet-priesters, meer ruimte in het pastoraat. Het voornaamste contra-argument ligt in de moeilijke midden-positie van de katholieke kerk tussen enerzijds de orthodoxe kerk, die geen enkele ruimte laat voor vrouwen in enig kerkelijk ambt en anderzijds de Anglicaanse kerk en sommige protestantse kerken. Met een ander standpunt had de katholieke kerk de brede oecumenische beweging geen dienst bewezen. Hier dus ook pas op de plaats.