Zomerdrukte kwelt KLM's hemelsblauwe 'visitekaartjes'

SCHIPHOL, 30 JUNI. De KLM kampt met een groot personeel probleem: er is te weinig cabinepersoneel voor het zomerseizoen. Stewards, stewardessen en pursers morren steeds luider over almaar oplopende werkdruk.

Volle vliegtuigen nopen de leiding van de luchtvaartmaatschappij tot heksentoeren om steeds weer voldoende personeel aan boord te garanderen. De motivatie van de in hemelsblauw gehulde 'visitekaartjes' van de KLM is de afgelopen weken flink gedaald en dat baart de VKC, de vereniging van Nederlands cabinepersoneel, zorgen. “Voor het cabinepersoneel is de werkdruk onacceptabel geworden, de grens van het ontoelaatbare is zo langzamerhand bereikt”, zegt Henri Popelier, vice-voorzitter van de VKC.

De VKC, die de belangen behartigt voor circa 5.000 KLM'ers, sprak de afgelopen weken enkele malen met de KLM-top over de gevolgen van het personeelstekort. Vorige week liep de spanning in het overleg flink op en dreigde de VKC zelfs met zogenaamd CAO-vliegen. Dan zou de KLM dagelijks toestellen aan de grond hebben moeten houden wegens gebrek aan personeel. “Dat klinkt flink, maar het was echt gebeurd”, zegt Popelier.

Zover kwam het niet, maar het cabinepersoneel - kleinverdieners vergeleken bij de KLM-piloten - had de KLM-leiding wel duidelijk gemaakt dat een eind moest komen aan de huidige situatie. Doorn in het oog voor de VKC was dat de KLM steeds dieper ingreep in de verlofdagen van haar cabinepersoneel. Officieel mag de luchtvaartmaatschappij, zo is afgesproken met de VKC, in noodgevallen gebruik maken van dergelijke 'ingrepen'. Maar het moet niet structureel worden, vindt de VKC. Afgelopen vrijdag werd een akkoord bereikt dat beide partijen tevreden stemt: het ingrijpen is zwart op wit begrensd.

De KLM is, als het gaat om een tekort onder het cabinepersoneel, een beetje slachtoffer van haar eigen succes geworden. De maatschappij boekt de laatste tijd indrukwekkende groeicijfers voor het vervoer van passagiers en vracht. Eerder deze maand publiceerde de IATA, de Internationale Vereniging van Luchtvaartmaatschappijen, haar ranglijst van vervoerscijfers van haar 222 leden. De KLM is op die lijst flink gestegen. Het luchtvaartbedrijf vervoerde vorig jaar op internationale vluchten 9,855 miljoen passagiers en klom daardoor van de tiende naar de zesde plaats. In de eerste helft van dit jaar heeft deze groei zich verder doorgezet.

De groei van het passagiersvervoer heeft geen gelijke tred kunnen houden met de aanwas van nieuw cabinepersoneel. Mede daardoor heeft het cabinepersoneel van de KLM het werk de afgelopen jaren minder aantrekkelijk zien worden. De extraatjes die hun baan zo'n romantisch imago gaven, verdwenen één voor één in de mondiale crisis die de luchtvaart doormaakte.

Zo beknibbelde de werkgever steeds verder op het daggeld, het zakgeld dat de bemanning meekrijgt voor een meerdaagse buitenlandse vlucht. Hoewel het daggeld nog steeds 'kostendekkend' is, maakt de VKC zich erg druk om verdere bezuinigingen op deze post. Ook op de hotels waarin de bemanning in het buitenland verblijft werd bezuinigd, vaak tot frustratie van het personeel.

De onderlinge concurrentie tussen luchtvaartmaatschappijen nam dit decennium sterk toe, waardoor ook steeds meer werd verlangd van het cabinepersoneel. Om passagiers te paaien introduceerden veel maatschappijen nieuwe 'klassen' die allemaal nog meer boden dan voorheen. De KLM bleef niet achter: de even befaamde als verliesmakende Royal Class werd dit jaar afgeschaft. Tickets voor deze eerste klasse waren in de meeste gevallen negen tot tien keer duurder dan een gewoon 'economy class' ticket. Desondanks leed de KLM in het boekjaar 1992/93 circa 150 miljoen gulden verlies op de Royal Class die om die reden dit jaar plaatsmaakte voor de met veel bombarie geïntroduceerde World Business Class.

In deze nieuwe reizigersklasse zijn de oude 'Royal' en 'Business' Class bij elkaar gezet. De gevolgen voor de passagier zijn buitengewoon: hij of zij krijgt een 'koninklijke' bediening, drinkt champagne bij kaviaar en zalm, bekijkt de laatste bioscoopfilms vanuit een ruime fauteuil op een eigen video-schermpje in de stoelleuning. Bij de landing ontvangt de passagier nog steeds het Delftsblauwe miniatuurgrachtenpandje vol 'Dutch jenever'.

De KLM meldt met gepaste trots dat de nieuwe World Business Class goed valt bij het publiek. Volgens de luchtvaartmaatschappij is bovendien het aantal medewerkers aan boord voor de nieuwe klasse verhoogt van één steward(ess) per 20 tot 26 passagiers naar één per 15 tot 22 passagiers. De VKC beaamt het succes van de World Business Class (ten opzichte van de oude Business Class steeg de bezettingsgraad de afgelopen maanden 30 procent) maar wijst ook hier op de enorme extra werkdruk voor het cabinepersoneel. Popelier: “Vooral in de A-zône, in de punt van het vliegtuig waar vroeger de Royal Class was, is de bezetting nog te krap. We praten met de KLM over aanpassing daarvan maar dat is juist in deze tijd van personeelstekort natuurlijk erg lastig”.

Intussen doet de KLM verwoede pogingen het tekort aan cabinepersoneel op korte termijn weg te werken. Alle deeltijdwerkers is gevraagd langer te werken, legt een woordvoerder van de KLM uit. “Ook een aantal medewerkers dat nu op non-actief zit, is gevraagd terug te keren. We wachten nu op de reacties. Daarnaast gaan we door met werven en selecteren, al is er voorlopig geen sprake van actief werven via personeelsadvertenties.” Het gerucht dat het personeelstekort voortkomt uit meer zwangerschappen onder de KLM-stewardessen wordt overigens zowel door de KLM als de VKC 'onzin' genoemd.