Wat vindt de tandarts 'vaak', wat is 'niet altijd' en wat is 'zelden'?

Stheeman, S.E. en anderen. Blind Change? Radiol 1993, 22; 135-9

Een diagnose wordt omschreven als het onderkennen van de aard van een ziekte. Wat veel patiënten niet weten is dat het in feite gaat om waarschijnlijkheden. In leerboeken treft men dan ook termen aan als 'vaak', 'zelden', 'meestal', enz. Vooral in de tandheelkundige röntgendiagnostiek spelen waarschijnlijkheden een grote rol.

Op de röntgenfoto van drie onderkiezen is onderaan de wortel van de tweede kies van links een grote ronde zwarting te zien. Vaak gaat het dan om ontstekingsmateriaal (in vaktaal granuloom) in het kaakbot als gevolg van een zenuwontsteking in de kies. Om die term 'vaak' gaat het nu, want hoe groot is de kans dat het hier werkelijk een granuloom betreft?

Stheeman en medewerkers van het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam hebben veel gebruikte kanstermen gekwantificeerd. Omdat de meeste tandheelkundige literatuur over röntgendiagnostiek in het Engels verschijnt, gebruikten zij Engelse termen, zoals 'seldom', 'frequently', 'are likely to' of 'not always' enzovoorts. Zeven tandheelkundige röntgenologen uit de USA en Nederland beoordeelden elk van de termen en gaven hun getalsmatige interpretatie. Deze procedure werd na een week herhaald. Het bleek dat de variaties in het oordeel tussen de twee sessies door dezelfde röntgenoloog gering was. Maar de verschillen tussen de zeven specialisten waren groot.

Zo werden grote verschillen gevonden als er begrippen werden gebruikt zoals 'not uncommon' en 'not infrequently'. Dat was ook het geval bij termen als 'tend to', 'not always' en 'must be considered'.

Dit geeft denken, want als specialisten al bij de interpretatie van begrippen zo verschillen, wat kunnen patiënten dan verwachten van tandartsen wanneer deze uitspraken doen?