Voetbalsfeer in de huiskamers van de Bijlmerbajes; Alleen het bier ontbreekt

Het WK-gevoel. Nooit doen zoveel Nederlanders hetzelfde als tijdens de wedstrijden van Oranje. Maar of ze zich hetzelfde gedragen en hetzelfde beleven? Deel 3 van een serie over de WK-beleving van Nederland.

De recreatieruimtes van toren het Schouw in de Bijlmerbajes zijn versierd met oranje ballonnen en achter de koffiebar hangen posters met teksten als 'Marok k.o.' en 'ober, elf ara-bier!' Jaap Wiersma, hoofd sociale dienstverlening van het Schouw: “Tachtig procent van de gevangenen is allochtoon. Toch zijn alle paviljoens vrijwel uitsluitend oranje. Ik denk dat de Marokkanen nog te veel schroom voelen om hun kleuren ernaast te hangen.”

In het Schouw zitten de 'B+'-gedetineerden. Sinds het cellentekort het detentiebeleid is gaan overheersen, zijn de gevangenen - naar 'opsluitingsprioriteit' - verdeeld in A-, B- en C-gedetineerden die met een plusje nog eens wat extra prioriteit kunnen verdienen. Bij B+ gaat het vooral om lichtere vergrijpen tegen de opiumwet of om diefstal. Wiersma: “Door het cellentekort dreigde de situatie te ontstaan dat alleen nog A-gevangenen werden ingesloten. In 1993 zijn we in samenwerking met het Openbaar Ministerie aparte cellen gaan reserveren voor de B-plussers, vooral omdat deze categorie met name bij toeristen veel overlast veroorzaakte en na aanhouding in de regel in no-time weer buiten stond.” Het project bleek zeer succesvol en werd dit jaar aanzienlijk uitgebreid. Nu beschikt het Schouw over 120 cellen. De gevangenen zitten hier een straf uit van maximaal zes maanden en gemiddeld een maand of twee, drie. Wiersma: “Dat ze vooral kleinere delicten hebben gepleegd zegt niets over de handelbaarheid. De B-plussers vormen een moeilijk hanteerbare groep. De helft is verslaafd en een derde is illegaal. Ze geven ons handen vol werk, zijn vaak handtastelijk, houden zich niet aan de regels en maken van alles een probleem. Van het 'voorbereiden op een terugkeer in de maatschappij' zoals dat zo mooi heet, komt niet veel terecht. Het zijn veelal jonge mensen zonder toekomst.”

Het pakket disciplinaire straffen is in het Schouw omvangrijk, maar een verbod op het volgen van de wedstrijden van Oranje hoort er niet bij. Alle gedetineerden hebben een tv 'op cel' die ze huren voor 5,25 per week. Een aanzienlijk bedrag, want ze verdienen - als ze tenminste werken - 27,25 per week. Wie op zijn brits blijft liggen, moet zien rond te komen van twee joet.

Wiersma: “Vorige week hadden we twee toestellen te kort. Ze waren nog in reparatie. Dat werd een enorme heisa, want de twee gedetineerden verdomden het om hun cel in te gaan zonder tv.” De pechvogels hebben het WK twee dagen moeten missen, afgezien van het gemeenschappelijke recreatie-uurtje tussen half zeven en half acht of half acht en half negen, als de B-plussers van het Schouw - als ze dat willen - kunnen aanschuiven voor de gemeenschappelijke pit in de 'huiskamer'. Nederland-België duurde van half zeven tot half negen. De gedetineerden konden dus een helft in de huiskamer zien. In de rust moet de eerste groep terug naar hun cel en kan de tweede groep de huiskamer in. Wiersma: “De gemeenschappelijke recreatie-tijden zijn niet aangepast aan het WK. Wel hebben we het avond-luchten en de avond-sportactiviteit gecanceld om iedereen de gelegenheid te geven de wedstrijden te volgen.”

Het is altijd maar afwachten wie de huiskamer binnenloopt. Wiersma: “Ik ben benieuwd hoe de Nederlanders en de Marokkanen op elkaar zullen reageren en of ze überhaupt samen gaan kijken. De supporters van Ajax en Feyenoord krijgen keurig aparte vakken. Wat dat betreft zijn we hier dus een stuk toleranter.”

De eerste helft wordt bekeken in de huiskamer van paviljoen 3. Vijf minuten voor de aftrap komen drie negers binnenlopen, gevolgd door een zwaar strompelende blanke die na enige minuten alweer de pleiterik maakt. Op de valreep schuiven de Marokkanen Salim en Mohammed aan. In de deurpost leunt een mooie jongen met een Italiaans uiterlijk, die zich duidelijk ver verheven voelt boven de rest. De communicatie bestaat vooral uit gebarentaal, uit vreemde talen of uit het internationale 'fuck you'. Als de tussenstand van België - Saoedi-Arabië in beeld verschijnt (0-1) springt een van de Surinamers op en roept: “They made a deal! Holland can go home!” en begint te bulderen van het lachen. Na een half uur is er nog niets noemenswaardigs voorgevallen in de Citrus-Bowl. Mohammed smeekt om een Marokkaans doelpunt en vouwt de handen: “Alsjeblieft, alsjeblieft!” Als Bergkamp vlak voor rust knap binnentikt, klinkt ergens vanuit een cel een zwaar gebonk. De Surinamer roept: “Ach man, tegen Zweden hebben ze toch geen kans”, waarop zijn lach wederom door de huiskamer buldert. “Iedereen die voor Marokko is, terug zijn cel in!” grapt een bewaker.

In de huiskamer van paviljoen 4 heerst veel meer voetbalsfeer. Helaas zijn de gedetineerden nog niet ontsloten als Marokko 1-1 scoort, maar het gebonk in de cellen klinkt nu veel luider dan bij de Nederlandse goal. In de tiende minuut van de tweede helft stroomt het vol. Van de tien toeschouwers zijn er twee Nederlander. De rest is Marokkaan. De drank is koffie. Adrie (moet nog zeven weken): “We missen hier alleen het kratje Heineken.” Als Brian Roy de door niemand verwachte 2-1 op het bord zet, juichen ook de Marokkanen mee. Adrie, honend: “Jaja, nu zijn ze opeens allemaal voor Nederland!” Na de wedstrijd geeft iedereen elkaar een hand. Dan begeleiden de bewakers de gevangenen weer terug naar hun cellen.