Nieuwe coalitieregering van Japan is zeer onevenwichtig

TOKIO, 30 JUNI. Ichiro Ozawa, de aanvoerder van de Japanse hervormingsbeweging, likt zijn wonden. Hij leed gisteravond de grootste nederlaag in zijn politieke bestaan. Zijn alles-of-niets strategie om de politieke macht van Japan liep uit op een debâcle. Met lege handen zit hij nu voor het eerst van zijn leven in de oppositie, kwestbaar en eenzaam, want zijn vijanden zullen niet nalaten hem voorgoed uit te schakelen en zijn vrienden zullen hem mogelijk de rug toekeren.

Sommige analisten zeggen dat de nieuwe regering tot stand kon komen door een brede coalitie tegen Ozawa. Velen in de Liberaal-Democratische Partij zagen hem nog steeds als verrader. Linkse socialisten verdenken hem van militaristische aspiraties. Zijn politieke stijl heeft gematigden in de LDP en bij de socialisten van hem vervreemd. Dat zou verklaren waarom gisteravond betrekkelijk veel van hen bij de verkiezingen voor een nieuwe premier blanco stemden. De kandidatuur van Toshiki Kaifu was zijn idee.

Opnieuw wilde Ozawa achter de schermen de baas blijven spelen, op een manier die al geruime tijd velen tegen hem innam. Hoewel sommige partijen in het demissionaire kabinet wel weer met de socialisten in zee wilden gaan, wees Ozawa de laatsten gisteren bruut af. Dat zou kwaad bloed hebben gezet en hem op het laatste moment zijn nederlaag hebben bezorgd. Ozawa had zijn hand overspeeld.

Ozawa heeft eerder een nederlaag geleden, toen hij twee jaar geleden tevergeefs een greep deed naar de macht in de LDP. Hij herstelde snel, brak op dramatische wijze met zijn partij en bezorgde die de grootste verkiezingsnederlaag uit haar geschiedenis. Dat was vorig jaar zomer, waarna de jonge en veelbelovende hervormingsbeweging de macht overnam in Japan.

Politieke analisten in Tokio houden opnieuw rekening met Ozawa's terugkeer. Het aftellen van het kabinet-Murayama is door hen vandaag al begonnen. Zo'n zestig LDP'ers en socialisten kwamen in opstand tegen hun eigen partij. Ze stemden gisteravond òf voor de kandidaat van de hervormingsgezinden òf blanco. De nieuwe regeringspartijen zijn zwaar gehavend. Alleen met steun van de communisten zijn zij de hervormingsgezinde oppositie numeriek de baas.

De politieke onderwerpen waarover de nieuwe regeringspartijen het onderling niet eens zijn liggen zo hoog opgetast dat alleen neutraliteit soelaas biedt tot nieuwe verkiezingen hen van hun tegenstellingen verlossen. Maar de verschillen in opvattingen daarover zijn al niet minder groot en de scheidslijnen lopen dwars door de partijen heen. De ene groep wil wachten tot de nieuwe kieswet een feit is, de andere groep wil verkiezingen onder de huidige kieswet en de politieke hervormingen de nek omdraaien.

Dat belooft een machtsstrijd in het nieuwe kabinet, waarvan de hervormingsgezinde oppositie gretig de uitslag zal afwachten. En als verkiezingen voorlopig niet worden gehouden, zal het kabinet wankel voortstrompelen. Zo zal het door pro- en anti-protectionistische opvattingen niet in staat zijn aan de gewekte verwachtingen bij de VS te beantwoorden om de Japanse markten te openen. Dat zal de verstandhouding tussen Japan en Amerika snel doen verslechteren.

Voorlopig is de hervormingsbeweging in Japan tot stilstand gekomen. Als het kabinet niet door onderlinge tegenstellingen uit elkaar valt, zal het voor haar wachten zijn op verkiezingen. Premier Murayama heeft vandaag gezegd dat hij voortgang wil maken met de nieuwe kieswet. Weinigen die geloven dat hij daarin oprecht is. Hijzelf heeft de afgelopen weken zich vaak voorstander betoond van verkiezingen onder het huidige kiessysteem. Die zouden zowel de socialisten als de LDP voordeel brengen, wat ze hard nodig hebben nu ze zo gehavend aan hun coalitie zijn begonnen. Maar of de kiezers zullen instemmen met dit kabinet is de vraag. Uit opiniepeilingen tot nu toe bleek dat de meerderheid geen terugkeer wenste van de LDP.

Bij de hervormingsgezinden zal, nu ze in de oppositie zitten, waarschijnlijk de eenheid snel op de proef worden gesteld. Dat ze uit elkaar zullen vallen in afzonderlijke partijen die elk voor zich proberen te redden wat er te redden valt, werd vandaag niet onaannemelijk geacht. De politieke instabiliteit van Japan zal voorlopig voortduren.