Groeifactor die bloedplaatjes maakt eindelijk gevonden

Rode bloedcellen, witte bloedcellen en bloedplaatjes ontstaan allemaal uit één type stamcel. Deze pluripotente stamcellen delen en groeien in het beenmerg via verschillende tussenvormen onder invloed van een twintigtal verschillende groeifactoren uit tot bloedcellen met verschillende functies.

Er zijn de laatste jaren veel groeifactoren gevonden maar de groeifactor voor bloedplaatjes ontbrak nog. De race naar thrombopoiëtine vond vorige week zijn apotheose in vier publikaties van drie onderzoeksgroepen in een aflevering van Nature (16 juni).

De speurtocht begon bij het eindstation: de receptor waar de groeifactor aan bindt om een signaal aan een cel door te geven. Die receptor is in 1990 gevonden in een virus dat een soort leukemie in muizen veroorzaakt.

Groeifactoren die uitgroei tot gespecialiseerde bloedcel verzorgen, zijn bekend als cytokinen, signaaleiwitten die meestal door gespecialiseerde witte bloedcellen worden gemaakt. Alle groeifactoren zijn de boodschappers in een ingewikkeld regelsysteem. Dat zorgt ervoor dat de totale produktie van ettelijke miljoenen bloedcellen per dag uitgroeit tot cellen waar op dat moment de meeste behoefte aan is.

De laatste twee decennia zijn er veel groeifactoren en hun genen geïsoleerd en zo snel mogelijk gecommercialiseerd. De bekendste groeifactor is ongetwijfeld erytropoiëtine, de groeifactor van rode bloedcellen die in de sportwereld al als vervanger voor de hoogtestage is opgedoken. Medicinaal wordt de stof ingezet bij nierpatiënten die door regelmatige dialyse aan ernstige bloedarmoede lijden.

Onderzoekers van het Amerikaanse biotechnologiebedrijf Genentech slaagden er als eersten in om de groeifactor thrombopoiëtine te isoleren uit bloedplasma. Zij bestraalden varkens met kernstraling. Er ontstaat in die dieren een tekort aan alle bloedcellen en in reactie daarop gaan de concentraties groeifactoren omhoog. Het varkensplasma werd in contact gebracht met de op een drager vastgemaakte virusreceptoren. Zo kon de gebonden groeifactor worden geïsoleerd. Na aminozuuranalyse werden stukjes DNA gemaakt en met behulp daarvan werd het gen voor menselijk thrombopoiëtine geïsoleerd.

Onderzoekers van de Amerikaanse ZymoGenetics Corporation rapporteren de isolatie van het gen voor muizethrombopoiëtine. Franse onderzoekers van twee INSERM-instituten leveren samen met mensen van Immunex Corporation in Washington het bewijs dat twee eerder gepostuleerde groeifactoren en de stof die aan de virusreceptor bindt in feite verschillende namen voor een en hetzelfde eiwit zijn. Dat eiwit heeft nu terecht de naam thrombopoiëtine gekregen.

Een commentator in Nature voorziet een grote toekomst voor thrombopoiëtine. Bloedingen als gevolg van bloedplaatjestekort bij kankerpatiënten die chemotherapie ondergaan kan er gedeeltelijk mee worden voorkomen. Ook na beenmergtransplantatie, ernstig bloedverlies en bij enkele ziekten kan thrombopoiëtine een belangrijk medicijn worden.