Tjeenk Willink II

INGEWIKKELD MAAR niet onoplosbaar. Dat is de stand van zaken bij de kabinetsformatie na de adviezen van de fractievoorzitters van de vier grote partijen aan de koningin. Adviezen die, zoals viel te verwachten, verdeeld waren. Ontdaan van alle ruis gaat de voorkeur van CDA en VVD in dit stadium naar een centrum-rechts meerderheidskabinet en kiezen PvdA en D66 voor een centrum-links meerderheidskabinet. In zijn herhalingsoefening mag informateur Tjeenk Willink nu proberen uit deze standpunten een partijencombinatie samen te stellen voor een kabinet dat mag rekenen “op een vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal”.

Bij zijn werkzaamheden zal Tjeenk Willink zich moeten concentreren op D66 en het CDA. Zolang D66 nog jongleert met diverse mogelijkheden variërend van minderheidscoalities tot extra-parlementaire kabinetten, kan de formatie niet verder. Het gaat er nu om de omfloerst niet afwijzende houding tegenover een kabinet bestaande uit PvdA, CDA en D66 die Van Mierlo gisteravond op een persconferentie toonde, om te zetten in een bereidheidsverklaring van de D66-aanvoerder.

VAN MIERLO WIL in ruil daarvoor van CDA en PvdA de toezegging dat zij een geheel ander beleid zullen voeren dan de afgelopen jaren. Het gaat erom wanneer Van Mierlo dat van deze partijen wil horen: aan de onderhandelingstafel of voordat de onderhandelingen beginnen. Van Mierlo heeft in zijn advies aan de koningin laten weten dat een “aftasten van politieke wil en eventuele randvoorwaarden helderheid zou moeten verschaffen over de realiteitswaarde van het beginnen van onderhandelingen”. Dat duidt op concessies vooraf. Daar staat tegenover dat een dergelijke toezegging zo nauw is verweven met programmatische onderhandelingen dat ze in feite nauwelijks aan een formatie vooraf kunnen gaan.

Het is terecht dat Van Mierlo zich niet wil laten misbruiken om de na de verkiezingen gehavende coalitie aan een meerderheid te helpen. Maar die garantie kan hij pas echt tijdens de formatiebesprekingen krijgen. Van Mierlo moet de formatie dan ook niet langer dan noodzakelijk ophouden en direct de besprekingen met PvdA en CDA aangaan. Afhaken kan nog altijd.

OF DAT GESPREK tot stand komt is trouwens onzeker nu CDA-fractievoorzitter Brinkman heeft voorgesteld eerst een coalitie van CDA, VVD en D66 te onderzoeken. Getuige de bittere woorden die Van Mierlo daarover heeft gesproken na het mislukken van het 'paarse' avontuur zou dat een theoretische mogelijkheid zijn. Van Mierlo kan dit snel via informateur Tjeenk Willink bevestigen waarna het aan CDA-fractievoorzitter Brinkman is zijn tweede voorkeur kenbaar te maken. Is centrum-rechts met D66 uitgesloten dan lijkt de keuze voor het CDA vrij eenvoudig. Maar wil het ontregelde CDA die keuze ook snel maken? Uit het advies dat Brinkman aan de koningin heeft verstrekt blijkt dat vooralsnog niet. De politicus Brinkman zit hierbij de bestuurder Brinkman duidelijk in de weg.

Informateur Tjeenk Willink heeft tijdens zijn eerste informatieronde bewezen snel te kunnen werken. Hij is daarvoor vanzelfsprekend afhankelijk van zijn gesprekspartners. Allen hebben in hun adviezen aan de koningin aangedrongen op spoed. Of dat ook lukt hebben alle fractievoorzitters geheel zelf in de hand.