'Het grote probleem van Kohl'; Wie draagt Duitsland voor als opvolger Jacques Delors?

BRUSSEL, 29 JUNI. De kansen van de Belgische premier Jean-Luc Dehaene om op de ingelaste Europese top van 15 juli in Brussel alsnog tot de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie te worden gekozen, worden steeds lager ingeschat. Daarvoor heeft premier Major het Britse veto tijdens de topconferentie van de Europese Unie op Korfoe te nadrukkelijk uitgesproken, zo is de heersende mening in Brussel. Duitsland, vanaf vrijdag de halfjaarlijkse 'voorzitter van de EU', is naarstig op zoek naar een oplossing voor de crisis rondom de opvolging van Jacques Delors. Minister Kinkel van buitenlandse zaken zal morgen een bezoek brengen aan Londen en daar zal hem ongetwijfeld worden verteld dat Dehaene onaanvaardbaar was, is en zal blijven. Terwijl Kinkel, de hoofdsteden van de Europese Unie afreist, nemen in Brussel de speculaties toe over wie bondskanselier Kohl uiteindelijk zal voordragen als kandidaat voor de opvolging van Jacques Delors.

Niet bekend

Op de meeste speculatielijsten duiken steeds weer namen op die in de afgelopen maanden in de aanloop naar Korfoe ook al achter de hand werden gehouden. Zo zou de Belg Etienne Davignon - topman van de Generale Maatschappij - een goede kans maken, ook al omdat hij acceptabel zou zijn voor de Britse regering. Een eventuele benoeming van Davignon zou overigens nogal cynisch zijn. Net als nu speelde de Duits-Franse as tien jaar geleden ook een doorslaggevende rol bij de benoeming van de voorzitter van de Europese Commissie. En toen kwamen president Mitterrand en bondskanselier Kohl tot de conclusie dat de Belgische burggraaf niet de “dynamische” persoonlijkheid was die Europa nodig had om zich te ontworstelen aan de economische crisis van begin jaren tachtig. En dus werd Davignon niet benoemd.

Een andere 'eeuwige reserve' uit België is oud-premier Wilfried Martens, voorzitter van de Europese christen-democratische Europese Volkspartij (EVP) en onlangs gekozen in het nieuwe Europese Parlement. Martens was lange tijd de onuitgesproken kandidaat voor de opvolging van Delors. Naar eigen zeggen had hij de baan in 1988 kunnen hebben als de koning hem toen niet gevraagd nog maar eens een kabinet te leiden. De formateur van dat kabinet was Dehaene, de huidige premier. Tot bitterheid van Martens zelf heeft de regering-Dehaene hem niet voorgedragen als kandidaat. In een interview van twee jaar geleden, vlak na het aantreden van het huidige, eerste kabinet-Dehaene, zegt Dehaene over Martens, dat het “nog steeds zijn vurige wens is om naar Europa te gaan. Voorlopig zit dat er niet in. Maar je weet in het leven nooit en als het aan mij ligt zal geen Europees kiertje onbenut blijven”.

Tot dusver heeft Dehaene dat kiertje zelf echter vakkkundig afgedekt door zijn regering hemzelf formeel kandidaat te laten stellen, daartoe uitgenodigd door met name Kohl. Daarmee was Martens in feite al afgeschreven in Brussel, maar wellicht krijgt de oud-premier nu een tweede kans. Op het EVP-congres van Europarlementariërs dat deze week plaats heeft in het Portugese Estoril wordt in ieder geval weer serieus gesproken over de mogelijkheden van Martens. De vraag blijft of deze overtuigde aanhanger van een federaal Europa wel aanvaardbaar is voor Major.

Een derde, veelgenoemde kandidaat is de Ier Peter Sutherland. Eind dit jaar stopt hij met zijn werk als secretaris-generaal van de GATT (Algemene overeenkomst inzake tarieven en handel). Probleem is dat Sutherland - behorende tot de liberale oppositie in Ierland - niet de steun geniet van de regering in Dublin.

Hoe de afloop ook zal zijn van de opvolgingsstrijd, zeker is wel dat niemand tevreden is over de gevolgde procedure. Europees commissaris Hans van den Broek vindt dat het Europees parlement meer moet worden betrokken bij de benoeming. In een brief aan Delors stelt Van den Broek voor om - indien de regeringsleiders en het Franse staatshoofd er 15 juli niet uit komen - het parlement in Straatsburg te laten debatteren over de drie kandidaten die op Korfoe aan de orde waren: Dehaene, Lubbers en de Britse commissaris voor handelspolitiek Leon Brittan. Het resultaat van die beschouwingen zouden de regeringsleiders dan moeten laten meewegen bij het nemen van de uiteindelijke beslissing.

Volgens het Verdrag van Maastricht geschiedt de benoeming van de voorzitter van de Europese Commissie door de regeringsleiders op basis van unanimiteit, maar moet het parlement zich uitspreken over de kandidatuur. Het voorstel van Van den Broek betekent dat het parlement in een eerder stadium actief bij de kwestie wordt betrokken, zonder dat aan het beginsel wordt getornd dat de regeringsleiders de knoop doorhakken.

Waarnemers wijzen er op dat het voorstel van Van den Broek het gevaar in zich herbergt van verdere escalatie. De kans is groot dat de overgrote meerderheid van het parlement zich - in navolging van alle lidstaten minus Groot-Brittannië - achter Dehaene schaart. Er van uitgaande dat Major zijn politieke overleven in de eigen partij laat prevaleren boven het woord van het Europees parlement, zou dat onherroepelijk leiden tot een verdieping van het conflict.

Kader:

JEAN-lUC DEHAENE (53) Premier van België. Christen-democraat. Kandidaat van Kohl en Mitterrand. Stuitte op Korfoe op een Brits veto. Major vindt hem de persoonlijking van een Europa dat hij niet wil: interventionistisch, centralistisch en bureacratisch. Elf van de twaalf lidstaten kunnen met hem leven.

RUUD LUBBERS (55) Demissionair premier van Nederland. Christen-democraat. Trok zijn kandidatuur op de top van Korfoe in nadat hij inzag dat hij slechts kon rekenen op steun van Italië en Spanje. De kleine EU-landen, op wie hij had gebouwd, lieten hem vallen. Hij is wel de enige kandidaat tegen wie niemand formeel bezwaren heeft geuit.

PETER SUTHERLAND (48) Ier. Secretaris-generaal van de GATT. Leverde een belangrijke bijdrage aan de succesvolle afronding van de Uruguay-ronde over liberalisering van de wereldhandel. Maakte sterke indruk als Europees commissaris (1985-1988) verantwoordelijk voor concurrentiebeleid. Liberaal en daardoor niet de uitverkorene van zijn eigen regering. Was voorzitter van de raad van bestuur van Allied Irish Banks en ooit de jongste procureur-generaal van Ierland.

WILFRIED MARTENS (58) Voorzitter van de EVP (Europese christen-democraten). Gekozen in het nieuwe Europees parlement. Oud-premier van België, die in de schaduw kwam te staan van het Belgische politieke toneel en daardoor zijn kansen op het voorzitterschap van de Europese Commissie zag vervagen. Overtuigd voorstander van een federaal Europa. Was de enige die Nederland steunde op 'Zwarte Maandag' toen het Nederlandse concept voor het Verdrag van Maastricht aan flarden werd geschoten. Zwarte schaap van Thatcher.

ETIENNE DAVIGNON (61) Topman van de Generale Maatschappij van België. Was van 1977 tot en met 1983 Europees commissaris. Dwong daarbij bewondering af voor zijn aanpak van de Europese staalcrisis. Werd tien jaar geleden door Kohl en Mitterrand niet “dynamisch” genoeg bevonden om voorzitter van de Europese Commissie te worden. Wordt genoemd bij elke internationale benoeming die aan de orde is.

FELIPE GONZALÉZ (52) Premier van Spanje. Socialist. Zijn partij kreeg zware klappen bij de laatste Europese verkiezingen. Zegt dat hij geen voorzitter van de Europese Commissie wil worden. Samen met Delors heeft hij voor het eerst de naam van Lubbers als gewenste kandidaat voor het voorzitterschap publiekelijk laten vallen. Steunde op Korfoe Lubbers in de eerste ronde.

FRANS ANDRIESSEN (65) Christen-democraat. Ex-minister van financiën. Was Europees commissaris, achtereenvolgens belast met concurrentie, landbouw en externe betrekkingen. Was bovendien vice-voorzitter van de Europese Commissie van l986 tot l993. Was lid van de Commissie-Delors die een rapport opstelde over de Economische en Monetaire Unie. Momenteel hoogleraar aan de Universiteit van Utrecht.

GIULIANO AMATO (54) Italiaans socialist. Was gerespecteerd premier van Italië in een politiek zeer moeilijke periode (l992-l993), toen het land geteisterd werd door corruptieschandalen. Wist het land economisch op koers te houden. Was daarvoor minister van begrotingszaken.