Moskou, makelen, meisjes

Moskou 1994. De laatste restjes van de Potemkin-façaden van een zorgzame samenleving op communistische leest geschoeid, storten met veel geraas in. Massale werkloosheid, hyperinflatie en daar weer bovenuit torenende prijsstijgingen, onderwijs en gezondheidszorg die van gratis razendsnel peperduur aan het worden zijn. Wat te doen? Het enige wat erop zit, is je vastgrijpen aan de reddingsboei van het eigen bezit, dat meestal behalve uit een lijf, uit wat schamel bemeubeld onroerend goed bestaat. Met een beetje herschikken en indikken valt er in sommige families nog wel een appartementje vrij te maken voor de verhuur. Nu komt het eropaan een geschikte huurder te vinden en het leven van de huiseigenaar cum suis wordt een stuk aangenamer.

“Skit-2” is de loze naam van een van de vele Moskouse bureautjes die zich bezighouden met het bemiddelen in huurwoningen. Het is gevestigd in een petieterige tweekamerflat ergens aan de rand van de stad. De ene kamer herbergt directeur Sergej (22) en zijn geelgeblondeerde secretaresse. Hier staat een computertje, waarin een uitgebreid adressenbestand met potentiële verhuurders is opgeslagen - de levensader van het bedrijf. In het andere vertrek, zo ter grootte van uw vestibule, zitten acht jonge vrouwen achter wrakke tafeltjes met elk een eigen handsfree-telefoon en een hoop papieren voor zich uitgespreid. Er wordt met drie van zulke ploegen zeven dagen in de week gewerkt, zodat de meisjes elke derde dag aanwezig moeten zijn. Dat betekent overigens niet dat ze die andere twee dagen vrij zijn. Integendeel, deze tijd moeten ze benutten om met cliënten woningen te gaan bekijken en om thuis door te gaan met het moeizame telefonisch koppelen van vraag en aanbod. Die ene dag op kantoor duurt van tien uur 's morgens tot negen uur 's avonds. Zelf eten en drinken meeslepen en niet vreemd opkijken wanneer de directeur je af en toe amicaal in borsten of billen knijpt.

Er is een groot verloop onder de meisjes en dat ligt minder aan de losse handjes van de baas dan aan de andere keiharde arbeidsvoorwaarden. Wie hier aan het werk tijgt, treedt het proto-kapitalistische tijdperk binnen, waar weinig rechten en veel plichten gelden. De ongeschoolde makelaarster ondertekent geen arbeidsovereenkomst, kan meteen beginnen en ook weer, al dan niet vrijwillig stante pede vertrekken. Een gegarandeerd minimuminkomen ontvangt ze niet. Zij moet op grond van haar percentage een loontje bijeen zien te scharrelen, wat er op neerkomt dat ze soms wekenlang voor nop werkt tot ze wegens wanprestatie wordt ontslagen. Daar staat tegenover dat de verdiensten vrij hoog zijn, indien een transactie wordt afgesloten. Bij ontstentenis van een functionerend rijksbelastingenstelsel, krijgt het meisje de twintig procent van een maand huur die het bureau aan de klant in rekening brengt, direkt in het handje. Voor Russische begrippen gaat het dan al snel om een aardig bedrag, temeer daar de huur steevast in dollars wordt uitgedrukt en betaald.

Wanneer we in ogenschouw nemen dat het gemiddelde maandinkomen van de Rus omgerekend zo'n honderd dollar bedraagt, wekken de huurprijzen enige bevreemding. Voor het meest armetierige eenkamerflatje vraagt de verhuurder toch altijd nog $ 150, en heeft de huurder in spe bijvoorbeeld wensen aangaande de metrolijn waaraan de woning gelegen moet zijn en wil hij een of zelfs twee kamers extra, dan praten we al gauw over een huur van $ 500 per maand. Wie kan dat betalen? Helaas vaak degenen die de eigenaar per se niet in zijn appartementje wil hebben en dit frustreert het werk van de koppelaarsters ten zeerste. De hele dag stuiten zij op een muur van onwil om te verhuren aan studenten, 'bergkruipers' - de denigrerende bijnaam voor alles wat uit Centraal-Azië of de Kaukasus komt, 'biznizmeny' - welke eerlijke handelaar immers heeft zoveel geld?, en aan de meeste andere bevolkingsgroepen, buitenlanders en joden zeker niet uitgezonderd. De Sovjet-nette verhuurder wil een dito Sovjet-Rus als huurder, maar schijnt niet te begrijpen dat daar geen geld valt te halen. Als hij dan ook nog enige maanden tot een vol jaar huur als vooruitbetaling eist, haken zelfs de Georgiërs en de autodoorverkopers af en moet het arme makelmeisje diep uit haar Russische ziel putten om de wantrouwige flateigenaar tot clementie te bewegen. En is het niet de verhuurder die dwars ligt, dan vindt de huurder wel dat de woning te duur of te vies is, dan wel te ver van een metrostation af ligt.

Wat voor alternatieven heeft een gedesillusioneerde makelaar? Is zij een “meisje zonder complexen”, zoals het hier zo fraai heet, dan staan voor haar de deuren van de vele Post-Leninistische nachtclubs open: variété.. Heeft ze daarnaast een aardig gezichtje of een standaard lijf, dan heeft ze de keus uit tientallen concoursen waar ze wordt doorgelicht op geschiktheid als fotomodel of mannequin. Bona- en malafide organisaties stomen hen in een wip klaar voor met name de buitenlandse markt, die gretig alle schoonheden uit Moskou opslokt. Maar een fatsoenlijk meisje komt natuurlijk helemaal niet voor zulke keuzes te staan en blijft op het rechte pad. Wanneer de portemonnaie van haar vader leeg is, slaat ze een werkwillige man aan de haak, zodat ze de eerste tijd op rozen zit, totdat hij zich ondanks haar sturende invloed tot een slappeling en dronkaard blijkt te ontwikkelen en zij weer op zoek moet naar een volgende.