Clinton poogt orde in de chaos te brengen

WASHINGTON, 28 JUNI. De lang verwachte bijltjesdag is uitgebleven in het Witte Huis. Het werd een stoelendans, want president Clinton ontslaat niet graag iemand. Daarom blijft de gisteren vervangen chef-staf, Mack McLarty, 'presidentieel adviseur'.

Met de benoeming van begrotingsdirecteur Leon Panetta in McLarty's plaats krijgt president Clinton voor het eerst iemand die als een chef-staf kan fungeren. Het is echter de vraag of Panetta van de slecht delegerende Clinton ook de kans zal krijgen om te besturen. Daarbij komt dat Clinton niet alleen aan de top staat maar wordt geflankeerd door zijn invloedrijke vrouw Hillary en een sterke vice-president Albert Gore. Zijn opiniepeiler, Stanley Greenberg, en drie andere politieke adviseurs van buiten hebben onbeperkt toegang.

Al bij zijn aantreden had Clintons jeugdvriend Mack McLarty - bijgenaamd Mack the Nice - gezegd dat hij voor die functie niet deugde. Voor Clinton was dat geen nood; die wilde zijn eigen chef-staf zijn. Hij stond aan het hoofd van een permanente brainstorm, of van een soccer-team waar iedereen lukraak achter de bal aanholt. Als een besluit eenmaal genomen was, kwamen Clinton en zijn staf er vaak weer op terug en begon de discussie opnieuw. Zo ontstond de indruk dat het Witte Huis slecht werd geleid.

McLarty miste ervaring in Washington en stond vóór zijn baan in het Witte Huis aan de top van een groot gasbedrijf in Arkansas. Hij wist niet hoe hij met het Congres moest omgaan. Bij de lobby voor het begrotingsplan van Clinton doorkruiste hij vaak de strategie van de officiële liaison met het Congres.

Panetta kent de organisatieproblemen en heeft gisteren al aangekondigd dat er nog meer personeelswijzigingen op til zijn in de staf van het Witte Huis. Als begrotingsdirecteur slaagde deze voormalige Afgevaardigde uit Californië er vorig jaar in om een pakket met een recordaantal bezuinigingen door het Congres te krijgen. Hij vertelt niet alleen wat de president graag wil horen, maar presenteert eerlijk zijn mening. Bovendien is hij graag gezien in het Congres. Hij was op dringend advies van de leider van de Democraten in het Huis van Afgevaardigden, Richard Gephardt, tot begrotingsdirecteur benoemd.

Panetta kan zijn ervaring met het Congres goed gebruiken. Onder andere de anti-misdaadwetgeving en de ratificatie van het wereldvrijhandelsverdrag GATT liggen klem in het Congres. Clintons pièce de resistance, de herziening van de ziektekostenverzekering, is vastgelopen tussen belangengroepen en onderling strijdende groepen binnen het Congres.

Na een veelbelovend startschot zijn in dit jaar van tussentijdse verkiezingen de kansen op een coherent verzekeringsplan dat voldoet aan zijn eis tot algemene dekking voor iedereen sterk gedaald. Het hele verzekeringswezen, de meeste dokters en de kamers van koophandel zijn tegen hem te hoop gelopen. Niemand durft de kiezers extra financiële lasten voor een verzekeringshervorming op te leggen. De Democraten zijn bitter verdeeld en de Republikeinse leider, Senator Robert Dole, wil zelf in 1996 president worden, dus weigert iedere hulp. Daartussendoor spelen de Whitewateraffaire en de schadeclaim van Paula Jones tegen Clinton wegens veronderstelde seksuele intimidatie.

Clintons wisselvallige buitenlandse beleid begint hem nu ook parten te spelen bij zijn binnenlandse plannen. De Amerikaanse kiezers vinden binnenlandse vraagstukken wel het belangrijkst, maar verliezen vertrouwen in een president met een onvaste hand in buitenlandse crises. In opiniepeilingen geven ze hem weinig krediet voor de economische groei. De zig-zag-koers in de buitenlandse politiek drukt zelfs de koers van de dollar, deels een symbool van nationaal prestige. De lage dollarkoers zal waarschijnlijk moeten leiden tot een onpopulaire renteverhoging van de Federal Reserve, de Amerikaanse centrale banken.

De Democratische Congresleden die dit jaar herkozen moeten worden, wensen duidelijke directies uit het Witte Huis. Links en rechts hebben ze al Democraten zien sneuvelen bij lokale interimverkiezingen en het maakt hen nerveus. Om het vege lijf te redden hebben zij nu weinig scrupules met oppositie tegen hun eigen president.

De personeelsverschuiving is het eerste teken dat president Clinton orde wil aanbrengen in de chaos. Bovendien staan Panetta en diens opvolger, Alice Rivlin, garant voor degelijke overheidsfinanciën. Dit is een belangrijk signaal omdat Democraten - vaak onterecht - een slechte naam hebben in financiële kringen.

De toewijzing van David Gergen aan buitenlandse zaken is kosmetisch. De zwakke minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher, blijft zitten, waarschijnlijk tot na de tussentijdse verkiezingen begin november. Hij krijgt in de persoon van Gergen een nieuwe adviseur, die hij deelt met Clinton. Gergen is geen buitenlandexpert maar een communicatiespecialist en hij heeft zijn langste tijd gehad onder Clinton. In het begin heeft hij Clinton van zijn presidentiële kinderziekten afgeholpen maar zijn Republikeinse achtergrond wekte wantrouwen bij andere stafleden van het Witte Huis. Hij werd buiten de besluitvorming over de hervorming van de gezondheidszorg gehouden. In zijn nieuwe functie zal hij de stafvergaderingen tussen alle kopstukken van buitenlandse zaken en defensie mogen bijwonen. Hij heeft goed contact met Christopher en met veiligheidsadviseur Anthony Lake en hij praat graag over buitenlandse beleid, vooral over de presentatie daarvan, maar de hand van Clinton vasthouden kan hij niet.