Weeffout splijt top van Reed Elsevier

ROTTERDAM, 27 JUNI. Vrijwel geen van de 25.000 medewerkers heeft er iets van gemerkt, zo merkte het bestuur van de Britse en Nederlandse uitgevers Reed en Elsevier trots op na de fusie van vorig jaar. Dat beeld is vanochtend gewijzigd: de gedoodverfde topman P.J. Davis heeft vanochtend het veld geruimd. De Brit die Reed van een onoverzichtelijk conglomeraat veranderde in een winstgevende uitgever zal na de pensionering van Reed Elsevier-topman P.J. Vinken in 1995 niet de hoogste functie krijgen.

De koers van Reed Elsevier daalde vanmorgen met 7 gulden tot 145 gulden.

Terugkijkend blijkt er al een spanningsveld op bestuurlijk vlak in de fusie-overeenkomst te zijn geweven. Britten zijn gewend aan hun systeem met de voor alle activiteiten verantwoordelijke 'chief executive officer' of wel de CEO, terwijl op het Europese continent en vooral in Nederland wordt gewerkt met collectief verantwoordelijke raden van bestuur. Toen Reed en Elsevier twee jaar geleden fuseerden moesten deze twee onverenigbare systemen worden gekoppeld.

Afgesproken werd dat Elsevier twee bestuurders mocht leveren in het nieuwe 'executive committee', Vinken en Van Vollenhoven. Reed leverde zijn CEO Davis en Irvine. Het nieuwe fusiekind kreeg daarmee aan de ene kant een Nederlands systeem in de vorm van een collectief verantwoordelijk 'committee', met aan de top voorzitter Vinken en plaatsvervangend voorzitter Davis, maar aan de andere kant behield Davis zijn functie van CEO.

In de herfst van vorig jaar bleek voor het eerst dat er wat scheurtjes in dit model kwamen. Davis leverde zijn CEO-titel in en werd ineens 'co-chairman'. In de publiciteit kwam dit detail weinig naar voren omdat Elsevier tegelijk Vinkens opvolger H.J. Bruggink presenteerde. In feite moet Davis toen al een nederlaag hebben geleden: het Nederlandse systeem van het collegiaal systeem won het toen van het Britse. Davis die dacht na het opstappen van chairman Vinken in 1995 met zowel de functie van CEO èn chairman de absolute macht te krijgen, zag in dat hij die macht moest delen met de twee Nederlanders, H.J. Bruggink (de opvolger van Vinken) en P.C.F.M. Vlek (hij is vanochtend aangekondigd als opvolger van Van Vollenhoven) en zijn Britse collega I.A.N. Irvine.

Vooral deze laatste moet in het conflict een cruciale rol hebben gespeeld. Vanochtend schreef Irvine namelijk in een alleen door hemzelf ondertekend persbericht dat het gehele Reed Elsevier-bestuur een collectieve structuur wenste, behalve Davis. Aangezien de twee Nederlandse bestuurders steeds voor dit systeem geporteerd waren, draaide de kwestie om de voorkeur van Irvine.

Irvine heeft in de afgelopen tijd veel met Vinken samengewerkt. Hij maakte direct na de fusie een lange reis met Vinken langs de wetenschappelijke uitgeverijen in de Verenigde Staten om de overlap tussen de dochters Butterworth/Heinemann en Elsevier Science Publishers te bespreken.

Maar behalve contacten met het Elsevier-kamp moest Irvine ook invloed hebben bij het Britse beursfonds Reed. Dat bestuur is namelijk verantwoordelijk voor benoeming en ontslag van hem en Davis. Dat Irvine het Reed-bestuur voor het collectieve model heeft weten te winnen en daarmee voor zijn eigen benoeming, kan samenhangen met het feit dat twee andere Britse-Nederlandse grootmachten Shell en Unilever ook een collectief bestuur hebben.

En passant heeft de Britse ruzie nog een Nederlands voordeeltje opgeleverd. Na het vertrek van Vinken zou er een bestuur komen onder Brits voorzitterschap. Afgesproken was bij de fusie dat Davis alleen het voorzitterschap zou krijgen na het vertrek van Vinken. Dat was in ruil voor het feit dat Vinken in 1993 ook begon als enig voorzitter. Hoewel het concern met Vinken en Davis zowel een Nederlandse als een Britse voorzitter van de raad van bestuur tot vandaag, eigenlijk 'chairman of de executive committee', had deed daar niets aan af.

Nu Davis voortijdig het veld verlaat moet zijn vervanger Irvine na 1995 de positie van 'chairman' delen met de pijlsnel opgeklommen H.J. Bruggink, voorheen verantwoordelijk voor de successen van Elsevier in de Verenigde Staten.

Bruggink krijgt aanvankelijk routinier Van Vollenhoven naast zich. Deze zou dan al met pensioen zijn, maar heeft vanwege het Britse bestuursconflict besloten bij te tekenen. Pas later zal hij dan plaatsmaken voor P.C.F.M. Vlek, nu belast met onder meer de Nederlandse uitgeefactiviteiten.