Eis garanties door VVD breekpunt; Formatie 'paars' kabinet mislukt

DEN HAAG, 27 JUNI. De formatie van een paars kabinet verkeerde vanmiddag in een kritieke fase. De VVD eist hardere garanties van PvdA en D66 voor ingrepen in de sociale zekerheid.

De VVD wil die garanties voor het geval dat de ontwikkeling van het aantal arbeidsongeschikten en werklozen in de loop van de kabinetsperiode tegenvalt. PvdA-leider W. Kok en D66-voorman H. van Mierlo weigeren dit vooralsnog.

Bij het begin van het overleg vanmorgen maakte VVD-leider Bolkestein duidelijk vandaag knopen te willen doorhakken. Hoewel hij, net als PvdA en D66, tevreden was met de uitkomsten van de nieuwste berekeningen van het Centraal Planbureau, wees VVD-leider Bolkestein op de kritiek van het Planbureau op de aannames in het onderhandelingspakket. Het pakket zou uitgaan van te optimistische verwachtingen over de inkomsten van het rijk in de komende kabinetsperiode en ontwikkelingen in de sociale zekerheid. Mochten PvdA en D66 niet bereid zijn tot ingrijpen in de sociale zekerheid, dan zouden de bezuinigingen op de rijksbegroting harder moeten worden ingevuld, aldus een VVD-woordvoerder.

In de VVD-fractie werd vanmorgen de kans op slagen van de onderhandelingen over een 'paarse coalitie' op minder dan tien procent geschat. VVD-leider Bolkestein, aldus VVD-fractieleden, is vanochtend de onderhandelingen ingegaan met de opstelling dat het voorgestelde ombuigingspakket van 18,25 miljard gulden “te weinig maatregelen voor de sociale zekerheid en te veel oningevulde taakstellingen bevat”. In de VVD-fractie gingen stemmen op dat het “geen zin heeft om op deze manier door te gaan”.

Fractieleden van PvdA en D66 die nauw bij de onderhandelingen zijn betrokken wijzen erop dat de VVD bezig is met een “terugtocht om politieke redenen”. Men durft het volgens PvdA'ers en D66'ers uiteindelijk toch niet aan. Bij beide fracties heerste vanmorgen een sombere stemming over het welslagen van de formatie. Sommigen houden er rekening mee dat de harde opstelling van de VVD puur bedoeld is om de onderhandelingen onder druk te zetten. Mocht het echter toch tot een breuk komen zou een lijmpoging mogelijk zijn, zo oppert men bij D66.

De VVD vindt dat ook de PvdA in beleidsmatig opzicht concessies moet doen voor het feit dat een PvdA-politicus de coalitie kan gaan leiden. De VVD-woordvoerder wees er vanochtend op dat PvdA-leider Kok premier kan worden in een eventueel paars kabinet en misschien dat premierschap nog wel vier jaar kan prolongeren. “Dan heeft de PvdA twaalf jaar kunnen regeren. Dat is ook wat waard.”

De nieuwste CPB-berekeningen gaan uit van een werkgelegenheidsgroei van tussen de 120.000 en 140.000 banen.

Pag.3: Problemen vooral over koopkracht

De grootste problemen zaten in de koopkrachtverschillen. In de twee varianten die het CPB doorrekent blijven in de eerste optie de koopkrachtverschillen beperkt tot -0,25 a -1 procent. In de tweede variant gaan de minima, waaronder AOW'ers er echter 1,75 procent per jaar in koopkracht op achteruit. Het nieuwe pakket zou leiden tot een laag financieringstekort (2,25 procent van het bruto binnenlands produkt).

Alle drie de partijen achtten de laatste koopkrachtvariant ongewenst en hebben reeds afspraken gemaakt voor reparatie. Het instrument dat daarvoor ingezet wordt is een verhoging van de belastingvrije som. Vooral de mensen met de lagere inkomens profiteren daarvan. Deze maatregel wordt gefinancierd door het tarief van de eerste schijf (nu 38,12 procent) minder te verlagen dan anders mogelijk zou zijn geweest.

Gistermiddag hebben de drie onderhandelaars en de drie informateurs informeel met elkaar gesproken, zoals was afgesproken. Na een korte onderbreking waarbij D66-onderhandelaar Van Mierlo eerder de besprekingen had verlaten, zetten zij gisteravond gezessen de besprekingen voort in een Haags restaurant. Dat Van Mierlo de besprkeingen eerder verliet had volgens VVD-leider Bolkestein geen politieke bijbedoeling. “Hij heeft een wandeling gemaakt zonder politieke betekenis.”

De doorrekening van een ombuigingspakket van 18,25 miljard gulden door het Centraal Planbureau heeft in de ogen van met name PvdA en D66-onderhandelaars positieve resultaten opgeleverd. Net als bij een eerdere berekening hebben de onderhandelaars twee varianten laten doorrekenen. De eerste betreft een vrijstelling van ziekenfondspremies voor werkgevers, de tweede heeft betrekking op een verlaging van de zogeheten overhevelingstoeslag. Dat is een vergoeding die werkgevers aan hun werknemers geven voor het feit dat de laatsten sinds 1990 premies volksverzekeringen betalen die eerder door werkgevers werden voldaan. Voor beide varianten is nu 8,5 miljard gulden uitgetrokken. Bij eerdere berekeningen ging het nog om 6,7 miljard gulden. Variant A (ziekenfondsfranchise) levert nu 117.000 meer mensen werk op, variant B (overhevelingstoeslag) leidt voor de periode 1995-1998 tot 140.000 extra banen.