Hollands Dagboek: Guo Wenjing

De Chinese componist Guo Wenjing (37) was deze maand in Nederland om de uitvoering van zijn opera 'Wolvendorp' in het Holland Festival te begeleiden. Guo Wenjing is getrouwd met Cheng Yan en heeft een dochter van 5. Hij is afkomstig uit de provincie Sichuan in het zuidwesten van China. Hij studeerde in 1983 af aan het centraal conservatorium van Peking, waar hij nu als docent werkt. Zijn muziek is vaak mysterieus en onheilspellend, doordrenkt van de hekserij en de volksmuziek van zijn geboortestreek.

Donderdag 2 juni

Regen. Niet gedacht dat het passeren van de douane zo lastig zou zijn. We worden een hele tijd ondervraagd en onze koffers worden allemaal opengemaakt en onderzocht. Ik vraag me af waarom ze zo speciaal geinteresseerd zijn in de waarde van de Chinese gongen die ik heb meegebracht.

Maar na de douane is er zo'n hartelijke ontvangst door onze vrienden van het Nieuw Ensemble dat we de onplezierige ervaring bij de douane snel vergeten.

De temperatuur in Amsterdam is 10 graden lager dan in Beijing. Ik kijk wat beteuterd naar alle T-shirts in m'n koffer.

5 juni

Bewolkt. 's Middags in Paradiso een concert met hedendaagse Chinese muziek door het Nieuw Ensemble. Mijn stuk She huo wordt heel erg goed uitgevoerd. Veel ongeremder dan in 1991. Veel meer on-westerse wildheid.

In de concerten van het Holland Festival 1994 staan maar liefst zestien Chinese stukken geprogrammeerd. Ik geloof dat op dit moment in het Westen meer nieuwe Chinese muziek wordt gespeeld dan in China. Westerlingen spelen het ook beter dan de Chinezen. Dit is voor China een groot probleem. Ik vraag me af of het zo zal zijn dat alle nieuwe Chinese muziek in het laatste decennium van deze eeuw zijn première in het Westen beleeft, en ook door westerlingen wordt uitgegeven.

Nederland is voor mij heel ver weg - een onbekend land. Ik denk dat dat voor de meeste Chinezen zo is. In mijn jeugd had ik nooit kunnen denken dat ik op een dag naar Nederland zou gaan om daar uitvoeringen van mijn muziek bij te wonen. Wanneer zullen Chinezen in Beijing stukken van Nederlandse componisten uitvoeren?

's Avonds luister ik in de Westergasfabriek naar Rob Zuidams opera Freeze. De muziek is erg goed. Er zitten een aantal zeer mooie passages in. Mijn opera zal ook in de Westergasfabriek worden uitgevoerd. Ik merk dat deze plek me uitstekend bevalt.

Ik vind het theater en de omgeving erg goed passen bij mijn opera 'Wolvendorp'. De kale en verlaten sfeer is een geschikt decor voor 'mensen eten'. 1)

11 juni

's Ochtends in de Westergasfabriek repeteren de zangers en het ensemble voor het eerst samen. Ik heb mijn geloof in deze opera verloren. Ik vind mezelf een waardeloze componist.

's Avonds hoor ik in de Oude Kerk een heel ontroerend concert met koormuziek. Die oude liederen raken me zo diep dat ik voor mijn gevoel in één klap mijn geloof in de hedendaagse muziek verlies. Tijdens dat concert kijk ik omhoog naar het enorm hoge gewelf van de kerk, en denk ik aan het beeld van de geleerde uit het oude China die in de plechtige stilte van een diepgroen berglandschap zachtjes de snaren van zijn qin aanraakt.

Na het concert, als ik de kerk uit loop zie ik een hele rij verlichte etalages waar meisjes in staan. Qu Xiaosong zegt lachend: “Hoe kunnen de mensen in de kerk zo'n verleiding weerstaan!” Ik denk dat de houding van Nederlanders tegenover het leven heel reëel is.

De rosse buurt van Amsterdam doet een mens versteld staan. Ik vraag me af wat feministen hier van denken. In Azië zijn alle vrouwenbewegingen tegen prostitutie. Sommige Chinezen vinden zulk soort meisjes heel zielig. Maar terwijl ik de rosse buurt bezichtig, heb ik dat gevoel niet. Ik krijg juist de indruk dat ze mentaal superieur zijn ten opzichte van de mannen die hen bekijken. Ik ben ervan overtuigd dat deze vrouwen de mannen het beste begrijpen. Achter hun glimlacht schuilt vermoedelijk leedvermaak. Misschien hebben in hun ogen al die mannen geen draad aan het lijf.

12 juni

Onbewolkt. De historische atmosfeer van de stad Amsterdam fascineert me enorm. Ik heb steeds het gevoel dat ik een paar honderd jaar terug in de tijd leef. Beijing had vroeger ook zo'n historische uitstraling, en zou dat hebben moeten bewaren. Die stad is nu jammer genoeg volgebouwd met monotone betonnen flats.

Op het plein voor het Koninklijk paleis kopen we voor twee gulden een zakje graan en maiskorrels, waarmee we een grote groep duiven aantrekken. De vogels lijken hemel en aarde te bedekken. Als het voer op is, ontdekken we over ons hele lijf afdrukken van duive-pootjes. Heel grappig.

Kijkend naar het van steen gebouwde paleis denk ik vanzelf aan de paleizen die Chinese keizers uit hout lieten bouwen. Het zijn twee totaal verschillende stijlen van architectuur. De Chinese paleizen zijn van buiten veel feller van kleur en nemen veel meer ruimte in beslag. Het 5000 jaar oude, super-machtige Chinese keizerschap is in revolutie gesmoord, maar hier in Nederland bestaat het koningschap nog steeds. Ik heb gehoord dat Hollanders nog veel van hun koningen houden. Laozi zei tegen Confucius: “Kijk, mijn tanden zijn allemaal uitgevallen, maar mijn tong heb ik nog.” Iets dat te veel kracht bezit zal het uiteindelijk sneller begeven.

's Avonds in de Beurs van Berlage geluisterd naar composities van twee Nederlandse componisten en drie Chinese vrienden. Heel jammer dat we die twee Nederlanders niet ontmoet hebben. Ik had graag hun mening over onze muziek willen horen. Ik weet zeker dat het nuttig zou zijn geweest.

13 juni

Onbewolkt. De hele 'Wolvendorp' gerepeteerd. De Chinese taal is een enorm struikelblok voor de zangers. Zo'n vreemd idioom maakt het voor de zangers heel moeilijk om alle klanken duidelijk te articuleren. Als ik zelf probeer om iets in een vreemde taal te zingen, klinkt dat nog vreselijker. Ik krijg m'n mond niet open. En als ik hem open heb, krijg ik hem niet meer dicht. Maar de ijver en het doorzettingsvermogen waarmee de zangers zich inzetten ontroert me.

God, laat het ze lukken om al het Chinees uit hun hoofd te leren!

14 juni 1994.

Onbewolkt. Qu Xiaosong en ik zijn vandaag naar het Walter Maashuis van de Gaudeamus stichting in Bilthoven geweest. De NCRV-radio had daar een interview met ons georganiseerd. Ik heb gehoord dat deze plek beroemd is omdat mensen als Stockhausen en Boulez er geweest zijn. Bij aankomst zagen we midden op het grasveld in de tuin een partituur van Stockhausen op een lessenaar staan, en onder de bomen hing een aantal gongen. Als je daar zachtjes op sloeg zweefde het geluid als een wolk diep het bos in. De sfeer was een beetje mysterieus. Omdat Qu Xiaosong en ik allebei niet erg van Stockhausens muziek houden, hebben we voornamelijk gepraat over andere zaken, bijvoorbeeld over de schilder Vincent van Gogh, over Tibet, over Yunnan, over Edvard Grieg, en over de voormalige eigenaar van het huis, Walter Maas. Aan het slot van ons bezoek deden we samen met de componisten Bart van Rosmalen (cello), Martijn Padding (piano), en met de acteur Hans Dagelet (trompet) een muzikale improvisatie. Ik heb een paar Sichuanese volksliederen gebruld en Qu Xiaosong stootte nog andersoortige klanken uit. De anderen hadden een zo totaal andere culturele achtergrond dan wij. Ik moest heel erg goed luisteren naar hun geluiden en zeer m'n best doen om muzikaal dicht bij hen te blijven. Ik durf niet te zeggen of het resultaat van ons samenspel goed was, maar het bezoek was in elk geval zeer de moeite waard.

Om 21.45 uur verlieten we Bilthoven. De zon hing nog in de boomkruinen boven de horizon. De hele hemel was goudgeel gekleurd. Onderweg zag ik talloze koeien in de weilanden grazen. Om 22.00 uur aankomst in Amsterdam. Het was nog licht - een koele, blauwgroene glans aan de wijde hemel. Nederland is erg mooi.

17 juni.

De wereldkampioenschappen voetbal USA 1994, waar ik zo lang naar heb uitgekeken, zijn eindelijk begonnen! Wat een geluk dat ik juist in deze tijd in Europa ben. In Beijing zou er niets anders op gezeten hebben dan een hele maand achtereen elke ochtend om drie uur opstaan en naar de televisie kijken. Nou, wacht maar tot de wereldkampioenschappen voetbal in het jaar 2002 in Azië worden gehouden! Laat dan de Europese voetbalfans maar midden in de nacht televisie kijken. Maar ach, echte voetbalfanaten over de hele wereld hebben daar geen moeite mee.

18 juni

Vandaag geen repetitie. Joël Bons heeft ons met de auto naar het strand gereden. Ik heb met blote voeten in het zeewater gelopen, een fris en lekker gevoel. De zeewind blies me in het gezicht en deed in één vlaag de vermoeidheid en zorgen van de opera-repetities verdwijnen. Toen ik zag dat er jonge mannen en vrouwen in zee zwommen, kon ik me niet bedwingen uit te roepen hoe gezond de mensen hier zijn!

De laatste paar dagen heb ik gemerkt dat veel mensen in Nederland een prachtige lichaamsbouw hebben. Mannen zijn sterk en groot, vrouwen zijn lang en slank. Ze kleden zich nonchalant, maar heel natuurlijk. De benen van de meisjes zijn allemaal èn slank èn lang.

Later zijn we een stuk de duinen in gewandeld. De wijde omgeving was vredig en stil. Vogels vlogen geruisloos door de lucht - als in een droom. Een beekje murmelde zachtjes. Twee grote meeuwen zweefden over het riet. Een school zwarte vissen zwom in het water. Op dit moment verlangde ik er erg naar dat mijn dochter van vijf bij me kon zijn om samen van dit mooie landschap te genieten.

Op een bord zag ik een foto van hoe deze plek er vroeger uit had gezien en hoe Nederlanders het hadden herschapen in zijn huidige staat. Voorheen dacht ik altijd dat God speciale aandacht had gegeven aan deze kant van de wereld. In werkelijkheid is God niet partijdig. Of iets mooi is of niet hangt af van wat de mensen er zelf van maken.

20 juni

Ed Spanjaard heeft het tempo van het vierde deel van mijn opera veranderd. Hierdoor is het slot opeens niet eentonig of langdradig meer. Het is heerlijk om met Ed samen te werken.

Ik ben van plan om vannacht om 01.30 uur in een bar in het centrum van Amsterdam de voetbalwedstrijd tussen Nederland en Saoedi-Arabië te gaan bekijken. Een Nederlandse vriendin raadt me af om te gaan. Stel nou dat het Nederlands elftal verliest, dan zou het gevaarlijk voor me kunnen worden. Ik ben niet bang, want de Nederlandse ploeg zal zeker winnen. Bovendien denk ik dat de ergste voetbal-fanaten toch allemaal naar Amerika zijn gegaan .

Na de wedstrijd denk ik dat, hoewel het Nederlands elftal heeft gewonnen, ze waarschijnlijk geen kans maken op de wereldtitel. De Nederlandse ploeg is te weinig eensgezind - anders zouden ze allang wereldkampioen zijn geweest.

Dinsdag 21 juni

Het briljante acteren van Nigel (Robson) heeft me weer vertrouwen gegeven in mijn opera. Ik ben nog steeds niet gewend aan dat ge-omhels van westerlingen, maar vandaag heb ik na de repetitie Nigel omhelsd! De repetities zijn nu afgelopen.

1) Guo Wenjing's opera gaat over een man die lijdt aan dwangvoorstellingen en vreest dat hij opgegeten zal worden.