Maarten 't Hart: moord paste toevallig in mijn verhaal

AMSTERDAM, 24 JUNI. Verbaasde blikken, ook op het gelaat van de winnaar zelf. Maarten 't Hart kreeg gisteren in Amsterdam voor zijn roman Het woeden der gehele wereld de Bruna Gouden Strop 1994 toegekend, de prijs voor de beste misdaadroman van het jaar (25.000 gulden en een plastiek). En dat terwijl hij niet eens een misdaadroman heeft geschreven. 'Flabbergasted' was hij. En verguld.

De jury bekroonde met Het woeden der gehele wereld een roman “die én goed geschreven én spannend is.” De juryleden voelden zich “getroffen door de combinatie van een volwaardige, originele misdaadplot en een fraaie literaire stijl.”

Moord geeft het leven kleur. Althans, de moord in 1956 op een politie-agent te Maassluis gaf het leven van de toen 12-jarige Maarten 't Hart kleur. In dat jaar werd tijdens een evangelisatiebijeenkomst waarop 't Hart het harmonium bespeelde, een politie-agent vermoord. “Maassluis telde in die jaren nog geen negenduizend inwoners, en er liepen heel veel mensen rond die de moord gepleegd hadden kunnen hebben,” zegt 't Hart. “Iedereen was voor mij verdacht. En telkens als ik op straat liep, dacht ik: die heeft het gedaan. Tot de volgende langskwam.”

De kleur van het leven werd nog intenser omdat een van de rechercheurs die de zaak onderzochten elke maandagavond bij zijn ouders op bezoek kwam om tegen zijn vader te dammen, en allerlei wetenswaardigheden wist te vertellen.

Die moord op een wijkagent in het kleine stadje aan de Nieuwe Waterweg is het uitgangspunt van Het woeden der gehele wereld. Niet zozeer die moord echter, als wel het motto van het boek heeft het leven van 't Hart bepaald: 'En het geschiedde op den weg, in de herberg, dat de Heere hem tegenkwam, en zocht hem te doden' (Exodus 4, vers 24). 't Hart: “Die ene bijbeltekst gunde mij een blik op het werkelijke leven, en is er de oorzaak van dat ik van het geloof ben losgeraakt. God zocht Mozes te doden! We hoorden op school niet anders dan dat God liefde was, en dan ineens dit. En als God Mozes al pakt, wie ben ik dan om te ontsnappen?”

Ondanks de moord die erin gepleegd wordt, beschouwt 't Hart Het woeden der gehele wereld niet als een traditionele misdaadroman. 't Hart: “Halverwege de vorige eeuw vond er een scheiding plaats tussen de officiële literatuur (die met een hoofdletter) en misdaadliteratuur. Het was als een kerkscheiding: twee aparte kerken met elk slechts de helft van het erfgoed. Nergens ter wereld is die scheiding zo strikt als in Nederland. Hier wordt alles in hokjes verdeeld, dus ook de misdaadliteratuur. Het vervelende gevolg is echter wel dat in de 'officiële' literatuur de plot lijkt te zijn opgegeven. Het lijkt wel alsof Nederlandse schrijvers dat deel van het erfgoed: de mogelijkheid een verhaal te ordenen, er enige structuur in aan te brengen, bewust onbenut laten. Neem Libris-winnaar Frida Vogels: heel goed, voortreffelijk. Maar volstrekt onleesbaar.”

Wat dat betreft is 't Hart tevreden dat de jury van de Gouden Strop hem geen lof heeft toegezwaaid voor het 'intertekstuele spel' in Het woeden der gehele wereld. (“Als dat de kwalificaties zijn, laat dan de literatuur maar aan mij voorbijgaan.”) Wel spreekt de jury van “een boek dat van de eerste tot de laatste bladzijde spannend is”. Maar spanning is voor 't Hart iets ondefinieerbaars. “Misschien is het nog het beste te zeggen dan een roman spannend is als je gewongen wordt door te lezen. Maar dan nog. Soms lees ik door vanwege de prachtige stijl, soms vanwege de ingenieuze structuur en soms gewoon omdat ik wil weten wie het gedaan heeft.”

Dat laatste komt de lezer van Het woeden der gehele wereld in ieder geval niet te weten. Zoals het boek wel meer kenmerken heeft die misdaadromans doorgaans ontberen: de keuvelende verteltrant, de uitweidingen over muziek, de uitvoerige beschrijvingen van het gereformeerde milieu in de jaren vijftig. 't Hart: “Wat mij in de boeken van de overige genomineerde auteurs opviel is dat zij dialogen alleen gebruiken om het verhaal op gang te houden. Mijn personages praten nog al eens om het praten. Muziek speelt in Het woeden der gehele wereld wel degelijk een rol in de plot, al is het maar een kleine, en dat ik weer over gereformeerd Maassluis schrijf: ik denk niet dat ik over de moord had kunnen schrijven als ik die niet van zo dichtbij had meegemaakt. En dat de moord niet wordt opgelost, zoals in een klassieke Whodunnit? Tja, in werkelijkheid is de moord ook nooit opgehelderd. De moord paste toevallig in het verhaal, zoals de misdaad in mijn volgende roman ook toevallig in het verhaal past.”