De Prins der geïllustreerde bladen; Moord op den Balkan

De laatste maanden is mijn vader zijn uitgebreide boekenbezit aan het inventariseren en daarna verdeelt hij de boeken als het ware praehuum onder de kinderen. Het valt natuurlijk in iemand te prijzen dat hij zo realistisch is om op hogere leeftijd zijn bezit te verdelen terwijl de geest nog scherp is, toch ontvang ik elk boek weer met gemengde gevoelens van dankbaarheid en spijt.

Zo ook een lijvig boek, met op de rug trots 'De Prins'.

Het blijkt te gaan om een ingebonden jaargang van een rijk geïllustreerd tijdschrift: 'De Prins der geïllustreerde bladen' zelfs!

Men is ook vereerd met de inteekening van HM de Koningin en HM de Koningin-Moeder, maar mijn grootouders kochten het kennelijk ook, en wel elke week en in de luxe uitgave ook nog, behalve dan het nummer van 1 augustus 1914, dat is een vergeelde week tussen vele weken van goed, zwaar papier in.

Het betreft het laatste half jaar van 1914 en de eerste helft van 1915, zodat het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog er middenin valt, althans toen was het nog de Enige Wereldoorlog, nu weten we helaas wel beter. Hoewel, J. Sporschil zou daar waarschijnlijk anders over denken, hij schreef een boek in twee delen - welke mijn vader me ook toebedeeld heeft - met de (vertaalde) titel: 'Geschiedenis van den Grooten Wereldstrijd, in de jaren 1813, 1814 en 1815'.

Prachtige boeken met vele 'portretten en platen op staal gegraveerd en gelithographeerde plannen', gedrukt in 1842 & 1847. Hierin figureert ook Carl von Clausewitz, die in zijn 'Vom Kriege' schreef dat oorlog enkel een voortzetting van de politiek is met andere middelen.

Enfin, de Eerste Wereldoorlog dus. Vele van de fraaie foto's (uiteraard zwart-wit) in de Prins zijn dan ook gewijd aan deze bloedige oorlog, soms is het al echte frontjournalistiek avant-la-lettre.

Op bladzijde 5 van het eerste nummer zien we al aartshertog Franz Ferdinand op een portretfoto met familie in betere tijden, hij was namelijk op 28 juni vermoord door een Servische extremist en dat werd volgens de boekjes de aanleiding tot de Wereldoorlog. In het volgende nummer reeds een foto van de arrestatie van de jeugdige moordenaar Princip, onmiddellijk na de aanslag genomen in Serajevo, hoofdstad van Bosnië. Overigens kwam ook de echtgenote van Franz Ferdinand, Sophie, hertogin van Hohenberg, om het leven. Hun dag begon al niet best met een bomaanslag waaraan ze ternauwernood ontsnapten, gepleegd door de 21-jarige typograaf Cabrinovic. Deze haalde de geschiedenisboekjes dus net niet, wel werd ook hij gearresteerd. Ook hiervan staat een foto in de Prins en ook van de ravage in een straat aangericht door een bomaanslag: voornamelijk een wirwar van kapotte rijtuigen.

Doorbladerend lees ik onder foto's van grensforten boven Virbazar: 'Een gebied in den Balkan, dat een blijvend gevaar voor den vrede biedt. Nu het Servië, tengevolge van den heftigen tegenstand van Oostenrijk, niet gelukt is, na den rampzaligen oorlog op het Balkanschiereiland in het vorig jaar, een haven aan de Adriatische Zee te bekomen, waarnaar het zozeer gestreefd heeft en nog streeft, tracht de Regeering door nauwere aansluiting met Montenegro, desnoods door een verbond, haar doel te bereiken.'

De ravage wordt alleen nog maar groter. Foto's van mobilisatie in Nederland, van lange rijen wachtenden voor de Nederlandsche Bank om papiergeld om te wisselen voor goud, van Duitse lansiers in Mouland, België, van Visé in brand, van de bekende Franse aviateur Garros, die zich opofferde voor zijn vaderland door opzettelijk met zijn machine tegen een Duitse Zeppelin te vliegen, van een in puin geschoten Leuven. Alle gezichten van de oorlog zie ik passeren op deze bladzijden. De glimlach van een groepje herstellende Duitse gewonden, in het hospitaal te Maastricht aan de maaltijd gezeten, de strenge blik van Russische Garde-kurassiers, de ontreddering van Belgische vluchtelingen, die liefdevol worden opgevangen in Nederland.

Alle namen die in de tekst vallen, die in foto-onderschriften staan, klinken weer akelig bekend in de oren: Serajevo, Bosnië, Servië, Montenegro. Namen die meer dan veertig jaar praktisch verdwenen waren uit het Westerse bewustzijn, bedekt als ze waren onder Tito's rode mantel, duiken weer op. En ze schrijven hun naam in bloed.

Wat wordt hier 80 jaar later voor politiek voortgezet met andere middelen?

Wat voor land was dat, waar enkele jaren geleden nog vele toeristen een zorgeloze zomervakantie hadden en waar nu massamoorden plaatshebben?

Het al geciteerde foto-onderschrift nog eens lezend, weet ik dat die Prins uit 1914 het helaas al goed gezien had. Oude kleren komen ooit weer in de mode en oud nieuws wordt wel weer eens actueel. Wie wat bewaart, die heeft wat, dat blijkt. En: wie haat voedt, zal as eten.