De kleuterleider is een moordenaar; De denkbeeldige films van Elise Tak in de Amsterdamse Cineac

Zestig jaar geleden ging de Cineac-bioscoop in Amsterdam open voor de vertoning van doorlopende filmjournaals. Het jubileum wordt gevierd met een tentoonstelling in Bureau Amsterdam en in de Cineac zelf waar onder meer de niet bestaande films van Elise Tak zijn te zien. “Mijn acteurs zijn samengesteld of beter nog 'ontwikkeld' uit mannen die ik leuk en sexy vind”, zegt Tak.

Werk van Elise Tak is t/m 28 aug te zien in de gevelvitrines van de Cineac Reguliersbreestraat, Amsterdam. T/m 28 aug.

Neal McCrory, Marian Xiao, Thomas Kirby, Marvin Dunbar, Michael Okada en een nog springlevende James Dean met de kinderen uit zijn tweede huwelijk Mark en Liz zijn de hoofdrolspelers in niet bestaande films als Mojo Poppie and Switchboard Momma, Saint Delirium Blues, Nutruk, The Hunched Urchin, A Bagful of Trash en Lotte, the Looney. De 'films', bedacht door Elise Tak (Voorburg, 1957), bestaan doorgaans uit niet meer dan een affiche en vier à vijf getekende 'stills', die een soort trailer suggereren. Taks eigen Hollywood komt tot leven in een bovenhuis in Amsterdam Oud-Zuid. Klinkende namen, prachtige koppen van tegenspelers, regisseurs, scenarioschrijvers en alles wat daar zo bij hoort heeft ze ondergebracht in ordners, tekeningen, schilderijen, affiches en sinds kort ook in gemanipuleerde computerbeelden. In artikelen, die ze in filmtijdschriften en boulevardbladen plakt, doet ze verslag van de carrières en het privéleven van haar eigen sterren. Robert de Niro en Dustin Hoffman blijken, gezien een dozijn aan hen gewijde ordners, een belangrijke inspiratiebron.

Haar debuut in de kunstwereld maakte ze tien jaar geleden bij Galerie Den Haag, tentoonstellingen bij verschillende Amsterdamse galeries volgden en nu heeft ze ook galeries in Parijs en Nice. Daarnaast nam ze onder andere deel aan de tentoonstelling 'Peiling 92' in het Museum Boymans-van Beuningen.

In de vitrinekasten van de Amsterdamse Cineac zijn ter gelegenheid van de manifestatie Cinema Actuel Zestig jaar Cineac Amsterdam nu 'stills' uit haar film 'The Book Assassination' te zien, waarvoor ze ook een affiche heeft ontworpen.

Zenuwlijder

In Taks woning staat naast een ezel met een schilderij van een 'special effect', een computer. Op de kleurenmonitor verschijnen lijntje voor lijntje de portretten van de hoofdrolspelers McCrory, Okada en Geena Davis die op het affiche voor de Cineac moeten komen te staan. Zo langzaam en systematisch als haar ontwerp van het affiche op het scherm verschijnt, zo snel en chaotisch praat ze, daarbij om de haverklap in de lach schietend. “Ik ben iemand die het erg vindt als een boek of een film uit is. Dan fantaseer ik zelf het verhaal verder. Dat heb ik altijd al gedaan. Ik herinner me uit m'n tienertijd een boek uit de jaren twintig over het leven en de discriminatie in de zuidelijke staten van Amerika. Een mooi maar ook akelig sociaal-realistisch verhaal dat ik zelf op mijn kamer verder speelde. Soms acteerde ik samen met m'n broer. Dan speelden we, zoals wij dat noemden, 'misère'. We voerden hele 'misères' op die vaak een ironische ondertoon hadden. Iedereen vond in die tijd dat ik naar de toneelschool moest.” Na de middelbare school vertrok ze naar Amsterdam om Engels studeren. In die tijd kregen haar huidige hoofdfiguren vaste vorm en kwam ze op het idee dat het acteurs moesten worden. “Door ze telkens een ander uiterlijk en andere rollen te geven, kon ik mijn fantasieën in veelvoud kwijt. Ik kon ze laten doodgaan en even later weer laten opstaan.” Tak probeert haar figuren altijd zo echt mogelijk te maken, maar wel zo dat haar hand er in te zien blijft. “Mijn acteurs zijn samengesteld of beter nog 'ontwikkeld' uit mannen die ik leuk en sexy vind. Thomas Kirby bijvoorbeeld heeft de ogen van mijn jeugdidool Fats Waller.”

“Liz Dean en Marian Xiao, mijn actrices, spelen rollen waarin ze het geijkte patroon doorbreken. Ze zijn niet al opgemaakt als ze 'sochtends in bed liggen en ze mogen net als mannelijke acteurs onder hun oksels krabben. Ze spelen rollen die ik zelf wel had willen spelen als ik actrice zou zijn geworden. Liz Dean is iemand die zich in haar privéleven niet aan regels houdt, die uit stelen gaat terwijl ze schatrijk is, gewoon voor de kick. Ze is de tegenpool van Marian Xiao, die juist heel netjes is, maar ook een zenuwlijder. Ik zou het leuk vinden als er zulke actrices zouden zijn, maar ze zijn er niet. Want met de mentaliteit van Xiao en Liz Dean breek je nooit door. Daarom ben ik ook geen actrice geworden.”

Taks werk levert commentaar op allerlei zaken, op beroemd zijn, op stardom, maar ook op haar directe omgeving. Zo is Headless een parodie op de kunstwereld. De titel slaat op een periode halverwege de jaren tachtig toen veel kunstenaars een lijf zonder hoofd schilderden of het hoofd gewoonweg buiten het doek viel. Headless gaat over een succesvol kunstenaar die jaloers is op andere kunstenaars en daardoor destructief wordt. “Ik denk dat die film ook over mezelf gaat. Iedereen is altijd bang - en dat zal buiten de kunstwereld ook wel zo zijn - dat een ander het net iets beter doet.”

Schoolvriendinnetje

Ook een andere film is gebaseerd op Taks eigen ervaringen. Die gaat over een schoolvriendinnetje van het gymnasium. “Ze was de mooiste van de klas, maar ook een snob. Ze voelde zich beter dan de rest en niemand was goed genoeg voor haar behalve ik. Dat kwam doordat ze bij mij mocht spieken. Als ik vond dat ze maar eens haar eigen proefwerk moest maken, dan gedroeg ze zich als een dwingeland, dan raakte ik helemaal bezweet. Buiten schooltijd ging ze nooit met mij om. Alle jongens vielen op haar. Ze had blauwe ogen en blond haar. Wanneer wij met elkaar werden vergeleken, ook door de leraren, dan was zij de engel, ik de duivel.

“Jaren later las ik een roman over biecht, nonnen en priesters - wat ik allemaal niet gebruiken kon - maar in het hoofdpersonage herkende ik mijn oude vriendin. Crimes without Punishment heet mijn verfilming. Liz Dean speelt hierin de hoofdrol; haar moeder Marian Xiao doet de regie. De film gaat over een lief blond schoolmeisje dat een verschrikkelijke moordenares blijkt te zijn. Ze ziet er zo betoverend lief uit dat niemand haar gelooft wanneer zij haar daden bekent.”

De mooie 'schoolvriendin' was overigens de enige met wie Tak op het gymnasium contact had. “Door de rest van de klas werd ik vanaf de eerste dag niet geaccepteerd. Dat had alles te maken met m'n uiterlijk en joodse achtergrond. Ze hebben me daar op die school in één klap kapot gemaakt. Later, toen ik ging studeren, was ik aanvankelijk erg achterdochtig, een mensenhater. Ik heb er van geleerd dat je nooit moet proberen geaccepteerd te worden, want dan ga je er aan.”

Seriemoordenaar

The Book Assassination, de film die nu in de Cineac 'draait', gaat over een seriemoordenaar die bij zijn slachtoffers pagina's uit een boek achterlaat, waarin de liefde voor jonge meisjes wordt beschreven en ook hoe een kind zijn onschuld verliest. Wegens de 'aanstootgevende' thematiek heeft men in het verleden al geprobeerd dit boek te verbieden. Nu de seriemoordenaar er aan te pas is gekomen, ziet men eindelijk kans het boek in de ban te doen. “Je zou kunnen zeggen dat het boek schuldig wordt bevonden aan die moorden en dat het daarom om zeep wordt gebracht. Ik heb met The Book Assassination doorgefantaseerd op The Catcher in the Rye, dat verboden was op scholen omdat er een paar vieze woorden in staan. De moordenaar van John Lennon citeerde veel uit dat boek. Lennon zou zijn jeugdidealen naar de zin van zijn moordenaar, die trouwens heel goed met kinderen kon omgaan, hebben verkwanseld. Dat Michael Okada, die de rol van kleuterleider speelt, de moordenaar is mag ik eigenlijk niet verklappen.” Voor de rol van Okada kon Tak putten uit haar archief waarvan een groot gedeelte is ingeruimd voor seriemoordenaars.

“Voor mijn films doe ik steeds veel research, want niet alleen mijn karakters zijn samengesteld uit bestaande figuren maar ook de locaties en gebeurtenissen komen uit de werkelijkheid. Zo zit bijvoorbeeld ook de sekteleider David Koresh in The Book Assassination verwerkt.”

Op de vraag welke rol ze voor zichzelf ziet weggelegd, antwoordt ze: “Ik ben eigenlijk biograaf, maar ik ben natuurlijk ook de roddelpers. Wat ik zeg en over ze schrijf kan allemaal roddel zijn. Dat is maar goed ook, want als ik alles van mijn acteurs zou weten, zouden ze niet meer echt zijn; dan zouden ze alleen maar een verlengstuk van mezelf zijn. Maar over hun filmcarrière weet ik alles.”