Nature publiceert artikel van Unilever over wasmiddel Omo Power

Terwijl de wasmiddelenoorlog tussen Unilever en Procter & Gamble voortwoedt en de verkoop van pakken Omo in de Nederlandse supermarkten na de publicaties over extreme slijtage scherp is gedaald, toont de zuivere wetenschap belangstelling voor het revolutionaire nieuwe bestanddeel in het produkt, de bleekkatalysator of 'accelerator'. Vandaag verschijnt in het wetenschappelijke tijdschrift Nature de eerste publikatie over de nieuwe familie van mangaan-complexen die in staat zijn om de bleekwerking van waterstofperoxyde in wasmiddelen bij lagere temperaturen dramatisch te versnellen.

Al eerder waren deze moleculen beschreven in de patenten waarmee het produkt Omo Power is afgedekt, maar nu worden ze in een kort artikel voor een breder chemisch publiek beschreven. In de nieuwssectie van Nature staat bovendien een commentaar waarin wordt ingegaan op de chemische achtergronden en de betekenis van de Lever-vinding voor het wassen bij lagere temperatuur.

De mangaancomplexen waarmee Omo wast, zijn alle afgeleid van de verbinding 1,4,7-trimethyl-1,4,7-triazacyclononaan, een ringvormig molecuul bestaande uit zes koolstof- en drie stikstofatomen met aan de stikstofatomen methylgroepen. Sommige van de best bevonden katalystoren zijn afgeleid van chemisch verwante verbindingen met langere zijgroepen in plaats van de methylgroepen. De mangaanionen in de familie van katalysatoren vormen complexen met de stikstofatomen.

De auteurs van het artikel, Ronald Hage van het Unilever Research Laboratorium in Vlaardingen en twaalf van zijn collega's, onder wie twee onderzoeksmedewerkers van het researchlaboratirum van Unilever in New Jersey in de Verenigsde Staten, beschrijven hoe ze de diverse verbindingen op hun bleekversnellende werking hebben getest: voor een deel gewoon door ze uit te proberen op (gestandaardiseerde) doekjes met theevlekken. Theevlekken lenen zich goed voor het bepalen van de bleekwerking van wasmiddelen omdat ze nauwelijks gevoelig zijn voor de waswerking.

Het was, zo schrijven de Unilever-auteurs, al langer bekend dat mangaanzouten een 'bescheiden katalystisch bleekvoordeel' opleverden vergeleken met waterstofperoxyde alleen. Het probleem is echter dat zulke zouten instabiel zijn, in oplossing neerslaan en daarbij, bij gebruik in wasmiddelen, nare bruine vlekken achterlaten op het wasgoed.

Door mangaanatomen te complexeren met de organische moleculen afgeleid van 1,4,7-trimethyl 1,4,7-triazacyclononaan, bleek echter een dramatisch katalyserend effect te kunnen worden bereikt. Een medewerker van Unilever liep drie jaar geleden tegen de nieuwe klasse van verbindingen aan toen hij literatuur inzag van een Duitse groep in Braunschweig die werkt aan een model voor de elektronenoverdracht in de fotosynthese (het biologische proces waarbij licht wordt omgezet in voor planten bruikbare chemische energie). Daar deze 'familie' van verbindingen dus pas kort geleden is ontdekt, is volgens Unilever de claim van concurrent Procter & Gamble als zou deze firma al 'twintig jaar geleden' met 'de mangaantechnologie' hebben geëxperimenteerd doch deze hebben verworpen, onjuist.

Het artikel in Nature geeft een idee hoe de klasse van nieuwe Unilever-katalysatoren eruitziet. Op basis van deze informatie moeten chemici van concurrende bedrijven in staat zijn om in de juiste richting verder te zoeken - iets wat vermoedelijk al lang gebeurt, daar de octrooien van Unilever al enkele jaren geleden zijn gepubliceerd. Welke verbindingen Unilever precies in zijn nieuwe produkt Omo Power heeft gestopt valt echter niet uit het artikel te destilleren.

Wat in het artikel evenmin te lezen valt, is wat de katalysator doet met de textielvezels. In zijn begeleidende commentaar noemt de Brit Alan E. Comyns 'het fundamentele probleem bij het bleken van textielstoffen' hoe uitsluitend de kleurstof te oxyderen en niet het textielweefsel. Deze opmerking lijkt gezien het debâcle met de treksterkte-achteruitgang zeer actueel. Comyns citeert een persbericht van Unilever waarin staat dat het mangaan 'noch op de vezels wordt afgezet, noch in het milieu wordt vrijgegeven in een vorm die schadelijk zou kunnen zijn'. Deze laatste bewering is, gezien de vernietigende onderzoeksresultaten van zes onafhankelijke testlaboratoria in Europa die de invloed op de treksterkte van Omo Power hebben gemeten, op zijn zachtst gezegd achterhaald. Want deze onderzoeken suggereren zeer sterk dat de bleekkatalysator van Omo Power wel degelijk aan het wasgoed blijft zitten en ook in latere wasbeurten met andere wasmiddelen actief blijft. (Nature, 23 juni).