Een foto van de wereld

Een wereldkaart bestaande uit een compositie van duizenden wolkenloze satellietfoto's in real colour met geaccentueerde hoogteverschillen.

Beide halfronden op zijn 's zomers - op één foto.

Uitgeverij Robas, Postbus 994, 1380 EZ Weesp

Satellietbeelden zoals de Amerikaanse Landsat en de Franse Spot die naar de aarde zenden, zijn al vele jaren verkrijgbaar. Deze kunstmanen vliegen op een hoogte van 830 kilometer met een snelheid van 26.000 kilometer per uur in een vaste baan om de aarde en 'scannen' deze doorlopend. Elke 26 dagen hebben ze de hele aardbol opnieuw 'gefotografeerd'. De beelden die ze naar de aarde zenden, bestrijken een oppervlak van 60 bij 60 kilometer. De kwaliteit ervan is de laatste jaren sterk verbeterd doordat de kleinste elementen waaruit de beelden zijn opgebouwd (picture elements oftewel pixels), steeds kleiner geworden zijn. Die van de Landsat hebben afmetingen van 30 bij 30 meter, die van de Spot zelfs 10 bij 10 meter. Militaire satellieten zijn nog veel preciezer. Als u op een heldere zomerse dag in de tuin zit kunnen zij bij wijze van spreken zien welk boek u leest of welk merk pils u drinkt (zoals de reclame voor Dommelsch Bier niet geheel bezijden de waarheid suggereert).

Satellietbeelden worden al lang gebruikt voor wetenschappelijke en militaire doeleinden. Veranderingen op het aardoppervlak kan men ermee op de voet volgen (monitoren). Van recenter datum zijn de cartografische toepassingen. Zo bracht de educatieve uitgeverij Malmberg in 1990 voor scholen een satellietbeeld van Nederland op de markt en gaf Robas in 1991 een satellietbeeldatlas van Nederland uit. Beide waren uitgevoerd in de onnatuurlijk aandoende, maar wel duidelijke blauwige en roodachtige tinten, zogenaamde false colour-beelden.

Bij het samenstellen van satellietkaarten van grote gebieden doen zich een aantal problemen voor. Er moeten meerdere satellietbeelden aan elkaar gemonteerd worden, de opnames moeten wolkenvrij zijn, de projectie moet cartografisch verantwoord zijn en de voor het menselijk oog onzichtbare infrarood informatie moet worden omgezet in betekenisvolle kleuren.

Het Canadese bedrijf WorldSat International, waarvan Robas de licenties voor Europa heeft, is daar uitstekend in geslaagd. Duizenden satellietopnames screende het bedrijf, ruim vijfhonderd werden er als bruikbaar geselecteerd, tweehonderd zijn er uiteindelijk gebruikt. De makers zijn er goed in geslaagd de infrarood informatie uit de satellietopnames om te zetten in 'natuurlijke kleuren' (true colour-beelden). Daardoor is er een heel natuurgetrouw beeld van de aarde ontstaan met duidelijk herkenbare woestijnen, wouden en andere vegetatietypen.

Het bijzondere van deze wereldsatellietkaart is echter de fraaie weergave van het reliëf. WorldSat integreerde daarvoor 64.000 hoogtegegevens uit een digitaal hoogtemodel van de Amerikaanse Geologische Dienst in de digitale informatie uit de satellietbeelden. Doordat daaraan een schaduwwerking werd toegevoegd alsof de zon in noord-noordoostelijke in een hoek van 45 graden boven de horizon stond, zijn de bergen, valleien, laagvlaktes, oceaanruggen, diepzeetroggen en continentale platten uitermate helder afgebeeld. Om dit uiteindelijke wereldbeeld te genereren is de computer 2800 uur aan het rekenen geweest.

Hoewel de wereldsatellietkaart heel natuurlijk aandoet, zit er toch iets heel onnatuurlijks in. Er wordt namelijk ten onrechte gesuggereerd dat de aarde op één bepaald moment is afgebeeld. Om zoveel mogelijk van de vegetatie te laten zien heeft men voor het noordelijk en zuidelijk halfrond (wolkenvrije) opnames uit verschillende periodes geselecteerd. Als het op het noordelijk halfrond zomer is, is het op het zuidelijk halfrond immers winter en omgekeerd. 's Zomers gemaakte opnames zijn bovendien van de beste kwaliteit: door de hoge zonnestand zijn de schaduwen kort en reflecteert de aarde het zonlicht het beste. Door zomerse opnames te gebruiken is het net alsof het op de hele aarde tegelijk zomer is.

Dat de satellietbeelden uit verschillende periodes komen is ook duidelijk te zien aan de sneeuwbedekking: de Alpen en Noorwegen zijn nog grotendeels met sneeuw bedekt, terwijl Noord-Canada, Siberië, zuidelijk Nova Zembla en grote delen van de Noordelijke en Zuidelijke IJszee al sneeuwvrij zijn. In de werkelijkheid komt deze situatie nooit voor.

Een opvallend verschil met eerdere, minder fraaie wereldsatellietkaarten is dat de aarde er op deze veel groener uitziet. Op de in 1991 eveneens door Robas uitgebrachte kaart was de aarde veel geler en bruiner afgebeeld. Het westen van de Verenigde Staten, Zuid-Amerika, Afrika bezuiden de Sahara, India en China zien er op de jongste kaart opvallend groen uit, terwijl Australië juist geler en droger geworden is.

De suggestie die er van de kaart uitgaat - 'zo ziet de aarde er vanuit een satelliet echt uit' - klopt dus niet helemaal. Dat komt door de keuze van de beelden en de omzetting in zogenaamde natuurlijke kleuren. Maar ondanks deze kanttekeningen is het een prachtige satellietkaart en een sieraad aan de wand.

Robas brengt verschillende versies op de markt. Directeur Sebastiaan Rompa: 'We komen met een publieksversie van 80 bij 120 cm., die circa 50 gulden gaat kosten. Voor de zakelijke markt brengen we een versie van 120 bij 200 cm. op dik, geplastificeerd papier. Daarop vermelden we ook landsgrenzen, hoofdsteden en tijdzones. Deze versie gaat 300 à 400 gulden kosten en is geschikt voor bijvoorbeeld muren van directiekamers en ontvangsthallen. We bieden de informatie daarnaast ook op diskette aan. Bedrijven kunnen dan eigen toepassingen bedenken voor reclamecampagnes, jaarverslagen, billboards, kalenders enzovoorts. Op ons programma staan ook nog globes in verschillende soorten en maten. WorldSat ontwikkelt een wereldbol met een diameter van maar liefst twee meter.'