Westen erkent aparte positie; Rusland gaat samenwerken met de Navo

BRUSSEL, 22 JUNI. Rusland is vanmorgen officieel toegetreden tot het 'Partnership for Peace'-programma, dat de NAVO heeft opgezet om de banden met Midden- en Oost-Europa aan te halen.

In een afzonderlijke verklaring wordt de speciale positie aangeduid die Rusland als grote mogendheid in Europa heeft. De Russische minister van buitenlandse zaken Kozyrev gaf te kennen dat Rusland geen veto zal uitspreken tegen een mogelijke toekomstige uitbreiding van de NAVO in oostelijke richting, aldus diplomaten in Brussel, die zeiden zeer positief gestemd te zijn over de Russische opstelling.

De toetreding werd een feit toen Kozyrev op het hoofdkwartier van de NAVO in Brussel zijn handtekening zette onder het partnerschapsakkoord. “Ik zie de samenwerking met de NAVO in het raam van de verdere ontwikkeling van ideeën die alle Europeanen verenigen”, aldus de Russische minister. De afspraken die zijn gemaakt getuigen er volgens Kozyrev van dat Rusland en de NAVO “begrip hebben voor elkaars belangen en zorgen”. Dat is een goede basis voor versterking van de wederzijdse samenwerking. Daarbij zullen zich in de toekomst ongetwijfeld moeilijkheden voordoen; dat kan haast niet anders bij zo'n ingrijpende transformatie van Europa, maar we zullen die wel overwinnen, aldus Kozyrev.

Volgens de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher, illusteert de bijeenkomst zeer duidelijk “de indrukwekkende transformatie” die Europa ondergaat. “We zetten opnieuw een beslissende stap bij het uitbannen van de historische grenzen die Europa verdeeld hebben gehouden.”

Rusland krijgt geen aparte status in het 'Partnership for Peace'-programma, zoals Moskou lange tijd heeft geëist. Wel werd vanochtend een afzonderlijke verklaring uitgegeven, waarin de NAVO impliciet de speciale positie van Rusland als grote mogendheid erkent. In de gezamenlijke verklaring spreken beide partijen de intentie uit om - los van de praktische samenwerking in het kader van het 'Partnership for Peace' - “een brede, verregaande dialoog en samenwerking” op poten te zetten, op terreinen “waar Rusland unieke en belangrijke bijdragen kan leveren” in overeenstemming met zijn gewicht en verantwoordelijkheid als “een belangrijke Europese, internationale en nucleaire grote mogenheid”. Inmiddels hebben communistische en ultranationalistische afgevaardigden in het Russische parlement aangekondigd een voorstel te zullen indienen om de ondertekening door Kozyrev van het verdrag ongeldig te verklaren.

De dialoog tussen NAVO en Rusland is niet gegoten in de vorm van een officieel verdrag naast het 'Partnership for Peace'-programma. De NAVO houdt vast aan haar uitgangspunt dat niet kan worden getornd aan het recht om zelf te beslissen over haar agenda. Rusland krijgt geen 'veto-recht'.

Pag.5: Rusland en de Navo beloven openheid

Bovendien zal alles wat tussen het bondgenootschap en Rusland wordt besproken in principe toegankelijke zijn voor alle andere landen in Midden- en Oost-Europa die de afgelopen maanden zijn toegetreden tot het 'Partnership for Peace'-programma.

De NAVO en Rusland schrijven in hun verklaring dat de ontwikkeling van hun relatie, zowel binnen als buiten het 'Partnership for Peace'-programma, ten doel heeft om “het wederzijds vertrouwen en de openheid te versterken”. De samenwerking is “niet gericht tegen de belangen van derde landen en is 'transparant' voor anderen”.

Met de ondertekening van het partnerschapsakkoord komt een einde aan de maandenlange onzekerheid over de vraag of Moskou wel mee wilde doen. Het 'Partnership for Peace'-programma werd afgelopen januari formeel gelanceerd op de NAVO-top van regeringsleiders in Brussel. Daarmee reageerde de NAVO op de wens van landen in Midden-Europa, lid te worden van het bondgenootschap, én op de afwijzende reactie daarop van Moskou. Met het programma probeert de NAVO zowel de landen in Midden- en Oost-Europa als Rusland gerust te stellen.

Nu Rusland als 21ste land is toegetreden tot het programma, lijkt de NAVO in haar opzet geslaagd. Het 'Partnership for Peace'-programma voorziet onder andere in gezamenlijke militaire oefeningen en gezamenlijke defensieplanning. Ook opent het programma de mogelijkheid voor gezamenlijke vredesoperaties.

Moskou heeft ondertekening van het programma lange tijd afhankelijk gemaakt van de bereidheid van de NAVO om een aparte, exclusieve strategische dialoog met Rusland aan te gaan.

Begin deze maand nog liet minister Kozyrev de NAVO-ministers van buitenlandse zaken tijdens hun bijeenkomst in Istanbul in het ongewisse over de Russische opstelling. Eerder al had Moskou de wens op tafel gelegd om samen met de NAVO “een collectief veiligheids- en stabiliteitssysteem in Europa ” op poten te zetten. Daarbij denkt het aan een opwaardering van de rol van de CVSE, de Conferentie over Veiligheid en Samenwerking in Europa.

De NAVO van zijn kant heeft altijd vastgehouden aan zijn uitgangspunt dat samenwerking met Rusland het unieke karakter van het Atlantische bondgenootschap niet mag ondermijnen. De NAVO mag niet ten onder gaan in CVSE-achtige constructies. Daarnaast wil de NAVO zorgvuldig vermijden dat de andere landen in Midden- en Oost-Europa het gevoel krijgen dat de NAVO en Rusland onderling de zaken in Europa gaan bedisselen. Er mogen geen “Jalta-achtige afspraken” worden gemaakt, zo zeiden NAVO-diplomaten de afgelopen tijd. Vandaar dat de NAVO hecht aan 'de transparantie' van de dialoog met Rusland.