Spannend relaas over 'vieze trucs' British Airways

Dirty Tricks: British' Airways Secret War Against Virgin Atlantic. Door Martyn Gregory. Uitgegeven door Little, Brown & Company, ISBN 0-316-90846-0.

Er is geen bedrijfstak waar de concurrentie zo moordend is als de commerciële luchtvaart. In de Verenigde Staten leidde een verwoestende prijzenslag tussen de belangrijkste 'carriers' tot het faillissement van Pan Am en rampzalige verliezen bij TWA en KLM-partner Northwest. Ondanks incidenteel gestunt van Laker Airways is Europa voor dergelijke drama's gespaard gebleven. Op een uitzondering na.

'Dirty Tricks' is het relaas van de ontspoorde concurrentiestrijd tussen British Airways en zijn veel kleinere rivaal Virgin Atlantic van hippiemiljardair Richard Branson. Toen Branson tien jaar geleden zijn eerste tweedehands Jumbo kocht voor een luchtverbinding van Londen naar New York, haalde men bij BA lacherig schouders op. De luchtvaart had nu eenmaal een enorme aantrekkingskracht op waaghalzen als Branson.

Eind jaren tachtig moest BA zijn mening over Branson echter bijstellen. Niet alleen waren zijn vliegtuigen nog steeds in de lucht, er waren flink wat routes bijgekomen en de toestellen waren nog goed gevuld ook. BA wilde er meer van weten.

Was het bezettingspercentage van de Virgin-toestellen werkelijk zo hoog? BA-employees die op het Londense vliegveld Gatwick passagiers opvingen, kregen de opdracht om - uiteraard in het diepste geheim - zoveel mogelijk informatie over de concurrent te verzamelen. Daar bleef het niet bij. De maatschappij schakelde de in financiële kringen gerenommeerde pr-adviseur Brian Basham in om de pers te bewerken. Basham deed zijn werk misschien wel iets te goed. Steeds vaker verschenen er artikelen in de krant die de solvabiliteit van Virgin in twijfel trokken. Branson rook onraad. Zijn vermoeden dat British Airways achter de verhalen zat, werd bevestigd door een journalist van het Britse dagblad Today. Die legde op verzoek van Branson met behulp van een cassetterecorder stiekem een gesprek vast met Basham. En ja hoor, die gaf toe dat British Airways de anti-Virgin campagne op touw had gezet.

Branson ontplofte zowat van woede toen hij hoorde dat BA passagiers bij Virgin weglokte. Meestal gebeurde dat op het vliegveld, maar soms werden Virgin-passagiers ook thuis gebeld met de mededeling dat hun vlucht was vertraagd of geannuleerd. Zij kregen dan een vervangende vlucht met BA aangeboden.

Het duurde niet lang of Branson begon BA openlijk van manipulatie te beschuldigen. Dat zette niet alleen kwaad bloed bij BA, de luchtvaartmaatschappij was zo bang dat Branson een tegenoffensief zou inzetten dat het een beroep deed op de Britse veiligheidsagent Ian Johnson. Die doorzocht het BA-hoofdkwartier op afluisterapparatuur, liet detectives wroeten in vuilnisbakken van journalisten die lelijke dingen over BA hadden geschreven en schaduwde een privé-detective die door Branson als contraspion zou zijn ingehuurd. De operatie Covent Garden (kosten: 300.000 pond) leverde BA echter niets op, behalve veel negatieve publiciteit toen een van Johnson's mannen werd gearresteerd omdat hij de vuilniszak van Sunday Times-journalist Roger Eglin had meegenomen.

Van een door BA ingehuurde undercover-agent zou Branson uiteindelijk zeer gedetailleerde informatie over de operatie Covent Garden te horen krijgen. En toen een andere BA-deserteur uit de doeken deed hoe BA misbruik had gemaakt van de reserveringsgegevens van Virgin, had het voor voor de directie van de luchtvaartmaatschappij weinig zin meer om Branson's aantijgingen te ontkennen. British Airways betaalde Virgin uiteindelijk 610.000 pond aan smartegeld en vergoedde de hippiemiljardair maar liefst 4,5 miljoen pond aan juridische kosten.

Voor Branson is de strijd echter nog lang niet gestreden. In mei 1993 sleepte hij BA opnieuw voor de rechter, ditmaal voor het schenden van het auteursrecht op reserveringsgegevens. Ook eist hij van British Airways 325 miljoen dollar omdat de maatschappij misbruik zou hebben gemaakt van zijn monopolitiepositie.

Hoewel het boek weinig nieuws bevat, is het goed dat de feiten nog eens op een rij zijn gezet. Het boek is zo spannend geschreven, dat men het in een ruk uitleest. Dat 'Dirty Tricks' vanuit de optiek van Branson is geschreven, kan men de auteur moeilijk kwalijk nemen: Branson gaf hem al zijn aantekeningen, terwijl BA elke medewerking weigerde.