Politiek krachtenveld van Japan is zeer chaotisch

TOKIO, 22 JUNI. Na bijna twee maanden politieke windstilte zal het de komende dagen weer heftig toegaan in Japan als in een klassiek kabuki-stuk. Op het spel staat het lot van het coalitiekabinet van premier Tsutomu Hata, het eerste minderheidskabinet na de oorlog. De oppositionele Liberaal-Democratische Partij (LDP) zou morgen een motie van wantrouwen indienen. Of die ooit kans maakt is onzeker. Het politieke krachtenveld is zo chaotisch, dat over de afloop niemand een voorspelling wil doen.

De LDP is verdeeld, de socialisten zijn verdeeld en de minderheidscoalitie van premier Hata weet niet op wie ze uit de oppositie kan rekenen. Dat het kabinet niet al ten val is gebracht, kwam doordat vrijwel alle partijen voorrang gaven aan de behandeling van de almaar uitgestelde begroting. Vorige week gaf het Lagerhuis zijn goedkeuring. Morgen zou het Hogerhuis volgen. Daarna heeft iedereen de handen vrij om elkaar naar de keel te vliegen of te omarmen. En in beide zijn Japanners geoefende meesters.

Natuurlijk is het de belangrijkste vraag of de hervorming van Japan in een open, eerlijk en transparant land de doodsteek wordt toegebracht of kans maakt ooit werkelijkheid te worden. Dat laatste lukt niet zonder een kabinet met een solide parlementaire machtsbasis dat het politieke primaat invoert. Zonder dat primaat zal de macht diffuus blijven en zullen de anonieme bureaucraten in Tokio het land tot in de verste uithoeken blijven besturen.

De enige hervorming die tot nu toe werd bereikt is het nieuwe kiesstelsel. Dat biedt niettemin uitzicht op een duurzaam tweestromenland en op kabinetten die niet om de haverklap vallen. Maar voordat Japan verkiezingen onder de nieuwe kieswet kan houden, moeten de kiesdistricten opnieuw worden getekend. Dat duurt nog zeker drie maanden. Tot zo lang moeten de hervormingsgezinden dus aan de macht zien te blijven. Want er zijn krachten die de nieuwe wet graag tot een dode letter maken. En daarmee de politieke hervorming willen doen stranden.

Premier Hata heeft gezegd dat, als zijn kabinet door een motie van wantrouwen ten val komt, hij het parlement niet zal ontbinden en geen nieuwe verkiezingen zal uitschrijven. Hij wil pas verkiezingen wanneer het nieuwe kiesstelsel een feit is. Met zijn uitspraak houdt hij de mogelijkheid open een nieuw kabinet onder zijn leiding met afvalligen uit de oppositie te vormen. Dat belooft weer een wankel kabinet te worden, maar ook tijdwinst.

Bij de oppositie ziet het er veel ingewikkelder uit. De socialisten, die direct na het aantreden van Hata diens kabinet verlieten, hebben te kennen gegeven toch weer te willen deelnemen aan het coalitiekabinet. Maar de socialisten zijn diep verdeeld. De orthodoxe linkervleugel is uit op de onvoorwaardelijke val van het kabinet. Zij wil desnoods een pact met de duivel sluiten en de motie van wantrouwen van de LDP steunen. Een andere groep is bereid met Hata te onderhandelen over een nieuw coalitiekabinet, zij het dat de voorwaarden die ze stelt met de dag wisselen.

De LDP probeert de verdeeldheid in eigen kring wanhopig te maskeren en de hele partij achter de motie te krijgen. Maar het is tot in de leiding van de LDP niet duidelijk hoeveel LDP'ers tegen de motie zullen stemmen of zich van stemming zullen onthouden. Tenslotte zijn zelfs in de LDP velen die pas onder het nieuwe kiesstelsel verkiezingen willen.

Doordat het politieke krachtenveld zo chaotisch is, houden sommige analisten er rekening mee dat geen enkele meerderheid kan worden gevormd en het minderheidskabinet van premier Hata gewoon aanblijft. Dat zou een overwinning betekenen voor de hervormingsgezinden, of ze nu deel uitmaken van de oppositie of de regeringscoalitie. Het aanzien van het Japanse kabinet zou dan voorlopig wankel blijven, maar wankel als noodzakelijk kwaad.

Dat neemt niet weg dat terugkeer van de LDP ook tot de serieuze mogelijkheden behoort. Zo'n kabinet zou dan ook een wankel minderheidskabinet zijn. De slechtst denkbare variant voor de hervormingsgezinden is een gelegenheidscombinatie van LDP en socialisten - 38 jaar lang ondenkbaar in de Japanse politiek. Een combinatie die verkiezingen houdt onder het huidige kiesstelsel, die in hun voordeel zouden zijn. Zou de LDP dan haar meerderheid terugwinnen, dan zou ze zich vast ontdoen van de socialisten. Voor hen blijft dan de 'eeuwige' oppositierol over.

Dat de kiezers naar herstel van de oude politieke orde verlangen, is niet aannemelijk. Nog steeds blijkt uit opiniepeilingen dat een grote meerderheid de LDP niet terug wil als regeringspartij. Ze wil grootscheepse hervormingen, en gauw.