Lori McNeil slaat Graf van centre-court

LONDEN, 22 JUNI. Lori McNeil kreeg een staande ovatie. Ze had voor de grootste verrassing gezorgd in de geschiedenis van Wimbledon. Al op de tweede dag van de eerste week heeft zij het vrouwentoernooi tot leven gewekt en krijgt ze de eer die haar toekomt. Op Steffi Graf is iedereen inmiddels uitgekeken, zo leek het gisteren plotseling.

“Het hield niet op”, zo herinnert McNeil zich het applaus. “Het leek heel kort, en tegelijkertijd - als dat geen onzin is - leek het heel lang te duren, was het heel luid. Het was een prachtig gevoel.”

Voor het eerst in de meer dan honderdjarige geschiedenis van Wimbledon is de titelverdedigster in de eerste ronde uitgeschakeld. De 25-jarige Steffi Graf, de nummer één van de wereld en winnares op Wimbledon in 1991, 1992 en 1993, verloor met 7-5 en 7-6 (7-5) van de vijf jaar oudere Amerikaanse Lori McNeil. Ze werd niet opzij geschoven door een jong talent, maar door een veterane.

De eerste week in een grand-slam variëren de uitslagen van de topspeelsters gewoonlijk van 6-0, 6-0 tot 6-2, 6-2. Maar tegelijkertijd verzekerde iedereen, ook Graf zelf, dat haar nederlaag niet echt een verrassing was.

De 30-jarige Lori McNeil is een ervaren speelster, die haar beste resultaten boekte op gras. In de ranglijst aller tijden op gras staat ze op een vierde plaats - achter Martina Navratilova, Pam Shriver en Graf. Ze won twee weken geleden nog een toernooi in Birmingham. Maar McNeil had juist op Wimbeldon nog nooit veel laten zien. Graf en McNeil maakten allebei in 1984 hun debuut op Wimbledon. Graf bereikte meteen de vierde ronde en won de mooiste tennistitel zes keer. McNeil kwam nooit verder een kwartfinale, in 1986, en ze struikelde meestal in de tweede of derde ronde.

Met haar 32-dagen oudere jeugdvriendin Zina Garrison, Wimbledon-finaliste in 1991, is Lori McNeil een van de weinige donker gekleurde speelsters in het tenniscircuit. De twee trainden sinds hun twaalfde samen in Houston (Texas) en speelden samen de jeugdtoernooien.

Ze hadden elkaar ook nodig. Tennis is nog steeds een sport voor de betere klassen in Europa en de Verenigde Staten, waardoor het aantal niet-blanke spelers beperkt is gebleven. Ieder decennium vormde een uitzonderlijk talent de uitzondering op regel. Athea Gibson baande de weg in de jaren vijftig met overwinningen op Wimbledon en de US Open. Arthur Ashe won de US Open in 1968 en Wimbledon in 1975, Yannick Noah won de Open Franse in 1983. Tegenwoordig zijn onder anderen Malivai Washington en Bryan Shelton actief bij de mannen en is Venus Williams een van de grootste meisjestalenten.

Maar tennis heeft nog niet de doorbraak laten zien die zich heeft voorgedaan bij voetbal en basketbal. Een tennisopleiding vraagt om forse investeringen en bovendien ontbreken de inspirerende rolmodellen. “We hadden Ashe als voorbeeld”, vertelde Garrison na haar Wimbeldon-finale in 1991. “Wat had ik gemeen met Connors, Borg of Chris Evert?” “In de Verenigde Staten”, vertelde de inmiddels overleden Ashe: “willen zwarte kinderen, in het bijzonder de jongens, opgroeien als basketballer. Ze willen Michael Jordan worden.”

Openlijke discriminatie doet zich gelukkig niet voor, maar indirect is het soms toch pijnlijk duidelijk. Garrison had tot haar Wimbledon-finale nog nooit een serieus aanbod gehad voor een sponsorcontract met een kledingbedrijf. Pas na haar winst op Graf in de halve finale kreeg ze van Reebok een bedrag dat vergelijkbaar is met de bedragen die andere top-twintig-speelsters incasseren: een miljoen gulden voor vijf jaar. Ook McNeil speelde gisteren in Reebok.

McNeil heeft alle barrières weten te overwinnen. Ze is geen topper, maar won in haar carrière tien toernooien en sloeg vijf miljoen gulden aan prijzengeld bij elkaar. Tegen Graf had ze de eerste acht onderlinge partijen verloren, maar ze won de laatste ontmoeting, eind 1992. Ook gisteren kende ze geen zenuwen op het volle centre-court. Onder een grauwe hemel en in een hinderlijke dwarrelwind bleef ze vol zelfvertrouwen vasthouden aan het uitgestippelde speelplan.

Graf heeft een indrukwekkende forehand, maar haar backhand is kwetsbaar. McNeil is een serve-volley speelster die zo vaak mogelijk naar het net gaat en daar over een goede volley beschikt. Dat de partij tot drie keer toe door de regen werd onderbroken, was voor haar veel minder een probleem dan voor dan de twijfelende Graf. Na de eerste pauze, bij 5-5 in de eerste set, won McNeil haar service-game en nam ze een 15-40 voorsprong op de service van Graf. Het eerste setpunt wist Graf nog te redden, maar vervolgens sloeg ze een dubbele fout.

In de tweede set had Graf een 5-3 voorsprong en kreeg ze een setpunt. McNeil sloeg een ace, en brak daarna terug naar 5-5. In de tiebreak ging het gelijk op tot 3-2 voor Graf. Maar het was alsof ze niet meer wilde winnen. Eerst sloeg ze een smash in het net en daarna opnieuw een dubbele fout. McNeil benutte haar derde matchpoint met twee mooie volleys.

Gokkers hadden bij de bookmakers een inzet van 100 tegen 1 kunnen krijgen voor een zege van McNeil. Maar insiders waren minder verrast over het verlies van Graf. “De eerste paar maanden van dit jaar speelde ze zo goed dat het leek alsof ze deze wereld had verlaten”, zei Pam Shriver. “Er moest een moment komen dat ze minder zou gaan presteren.” In maart, in Key Biscayne, kwamen de eerste moeilijkheden, daarna verloor ze in Hamburg van Aranxta Sanchez-Vicario en vorige maand in Parijs werd ze weggeslagen door Mary Pierce.

“De wind maakt de kansen al ongeveer gelijk”, zei Shriver. “En de strategie van McNeil was eenvoudig. Ze bleef aanvallen, ze hoefde niet na te denken. De loting tegen McNeil moet voor Graf een nachtmerrie zijn geweest. Het was de vervelendste tegenstandster om te treffen.”

De klap kwam hard aan. Graf heeft al lang geen echte tegenstand meer te verduren bij de vrouwen, maar op haar erelijst komt ze nog steeds drie Wimbledon-titels te kort op het record van Martina Navratilova, die dit jaar voor het laatst meedoet.

Het is de vraag wat Graf nog drijft, afgezien van haar eigen perfectionisme. Monica Seles speelt niet meer. Sanchez-Vicerio, Martinez en Sabatini hebben zich neergelegd bij haar heerschappij en Mary Pierce is nog te onevenwichtig om haar positie echt te bedreigen.

Haar nederlaag heeft ook meteen de vraag opgeroepen wie dit jaar Wimbledon gaat winnen, nu Graf haar kans heeft verspeeld. Sanchez-Vicario is als tweede geplaatst en won vorige maand in Parijs. Maar de gravelspecialiste speelde nog nooit haar beste tennis op gras. Voor Navratilova moet gevreesd worden dat ze haar emoties niet onder controle zal kunnen houden tot de finale. Daardoor is de lijst kandidaten voor de titel vrij groot: de 17-jarige Amerikaanse Lindsay Davenport, die in de vierde ronde Navratilova kan tegenkomen, de finaliste van vorig jaar Jana Novotna, Gabriela Sabatini en ook de Nederlandse Brenda Schultz en Miriam Oremans.