KPN tuimelt, banken zuinig

Als de omvang van de traditionele feestadvertentie bij de plaatsing van een grote partij aandelen bij beleggers enige indicatie is, dan was de beursintroductie van Koninklijke PTT Nederland (KPN) maar een matig succes. De tombstone (grafsteen) advertentie, ooit genoemd naar de zwarte rouwrand die er vroeger omheen zat, besloeg dinsdag in de vakpers slechts een derde deel van een pagina. Met de 200 miljoen gulden provisies die de banken hebben ontvangen voor hun werk bij de introductie hadden zij harder in de bus kunnen blazen. Dat was vroeger, toen DSM en Daf naar de beurs gingen, wel anders en werd het succes uitbundiger gevierd, soms met een hele pagina. Het is ook een schril contrast met het reclamebombardement voorafgaand aan de beursintroductie.

Het zat de ABN Amro, de leider van het bankensyndicaat dat de aandelen KPN heeft geplaatst, de afgelopen dagen ook niet mee. De omvang van de transactie, een kleine 7 miljard gulden, was een record; de plaatsing was ondanks het springerige rente-sentiment drie maal overtekend. De eerste dag was het goud verdienen voor de beurshandelaren - een recordomzet van 35 miljoen aandelen. Als grootste partij op de beurs moet ABN Amro een graantje hebben meegepikt.

De koers opende die maandag drie kwartjes boven de inschrijfkoers van 49,75. De particuliere beleggers, die een korting van 2,50 gulden per aandeel hadden, kregen dus hun verwachte introductiewinst. Daarna begonnen de koersen te schuiven. De eerste twee dagen verkochten beleggers al bijna 1,2 miljoen aandelen KPN die zij helemaal niet hadden, zo bleek gisteren uit de verplichte meldingen van tekortposities in aandelen. Het is op de financiële markten heel gebruikelijk dat de beroepshandel effecten verkoopt zonder de stukken te bezitten. Zij speculeren daarbij op een koersdaling: als de prijs gedaald is, kopen zij de effecten daadwerkelijk die zij eerder al verkocht hebben.

De handelaren die op een koersdaling speculeerden, hebben in elk geval aan KPN verdiend. Op woensdag begon het sentiment in de markt te draaien. ABN Amro steunde de koers. De bank zag het aanbod toenemen en stond voor de keuze: meer bijkopen of de markt zijn werk laten doen. Zij moest donderdag en vrijdag haar meerdere erkennen in het aanzwellende verkoopgeweld. “Tegen de trend van de markt in de koers blijven steunen heeft geen enkele zin”, zo zegt een effectenhandelaar.

Voor de overheid, die 30 procent van de aandelen KPN naar de beurs bracht, was het kantje boord. Als de introductie van KPN toevallig een week later was geprikt, was de opbrengst 300 miljoen gulden lager uitgekomen. De koersdaling maakt het onwaarschijnlijk dat de overheid nog 21 miljoen aandelen extra op de markt zal brengen, zoals contractueel is toegestaan. Dat zou de overheid nog een miljard gulden extra hebben opgeleverd.

Een ongeluk komt zelden alleen. Het grillige renteklimaat dat de aandelenmarkt frustreert, zadelt de overheid ook op met hogere rentebetalingen op de staatsobligaties waarmee het financieringstekort moet worden gedekt. En ook ABN Amro heeft te lijden onder het huidige ongunstige renteklimaat: de koers staat net nog boven het laagste niveau van de laatste twaalf maanden. Vandaar de kleine advertentie. De KPN-publiciteit voor de beursintroductie kwam voor rekening van de verkoper (de overheid), de tombstone moeten de banken zelf betalen.