'Het verleden van Gonsalves is uitputtend onderzocht'

ROTTERDAM, 22 JUNI. De naam van de ambtenaar is hem ontschoten maar het telefoontje kan hij zich nog goed herinneren. In 1963 kreeg de toenmalige hoofdofficier van justitie in Roermond, mr. N. Messchaert, telefonisch van het departement van justitie te horen dat “het in de bedoeling lag” dat weldra de 31-jarige mr. R.A. Gonsalves als substituut-officier van justitie op zijn parket zou komen werken.

“Er werd niet in details getreden maar men vertelde mij dat Gonsalves betrokken was geweest bij enige incidenten in de Baliem- vallei in Nieuw Guinea maar dat men na onderzoek had besloten dat er geen beletselen waren voor een loopbaan bij het OM. Ik heb bedankt voor de informatie en er verder geen aandacht aan besteed”, vertelt Messchaert. Hij zag vervolgens de “onervaren” Gonsalves, naar eigen zeggen, in korte tijd uitgroeien tot “een voortreffelijk” rechterlijk ambtenaar.

Voor de collega's die vanaf 1963 met Gonsalves hebben samengewerkt bij het openbaar ministerie is het ten enenmale onbegrijpelijk dat de vermeende misdragingen die de huidige Bossche procureur-generaal eind jaren vijftig als bestuursambtenaar zou hebben gepleegd in Nieuw-Guinea nu als nieuwe feiten worden gepresenteerd die alsnog tot zijn ontslag zouden moeten leiden. “Het verleden van Gonsalves en de vraag of hij bij justitie kon werken, is uitputtend onderzocht door een commissie van wijze mannen”, zegt de oud-hoofdofficier van justitie in Zwolle, H. van Buuren, die begin jaren zeventig nog met Gonsalves heeft gewerkt bij het OM in Maastricht. Van Buuren zegt zeker te weten dat de onderzoekers niets belastend voor Gonsalves konden vinden omdat de voorzitter van de commissie, de inmiddels overleden oud procureur-generaal uit Den Haag, Van Gilzen, hem dat zelf heeft verteld. “Alle feiten die ik nu hoor, waren bekend en werden kennelijk nodig geacht bij de pacificatie van de Baliem-vallei”, aldus Van Buuren.

Mr. J. Booster, oud-hoofdofficier van justitie in Roermond en eveneens begin jaren zeventig collega van Gonsalves in Maastricht, zegt dat de Bossche PG er nooit een geheim van heeft gemaakt in Nieuw Guinea zijn pistool herhaaldelijk te hebben moeten gebruiken. “Hij zei hard te hebben opgetreden maar alles gebeurde in 's lands belang”, zegt Booster.

Van Buuren zegt dat Gonsalves nu eenmaal zijn hele carriere heeft getoond graag “stevig” op te treden. “Gonsalves is voor de duvel en zijn ouwe moer niet bang. In Maastricht heeft de meest geroutineerde Limburgse brandkastenkraker Gonsalves wel eens met de dood bedreigd. Zijn hele gezin moest toen onderduiken maar Gonsalves liet zich niet afschrikken. Dat is kenmerkend voor zijn optreden. Al moet gezegd worden dat hij zich te snel kwaad maakt en als lid van het openbaar ministerie zou je je in je handelen eigenlijk niet moeten laten leiden door sentimenten. Als oficier van justitie moet je je kunnen beheersen”.

De weduwe van de procureur-generaal mr. G.W. Von Meyenfeldt, die destijds vond dat een rechter zich moest buigen over het strafbare handelen van Gonsalves, heeft deze week laten weten dat “de Roomse kliek” verantwoordelijk is voor het in de doofpot stoppen van rapporten over de PG. Maar volgens mr. A. Mulder, van 1965 tot 1978 secretaris-generaal van het ministerie van justitie, is het onaannemelijk dat katholieke politici een dergelijke invloed hebben kunnen uitoefenen. De minister van justitie was in 1963 CHU'er Beerman. De voor Nieuw-Guinea verantwoordelijke bewindsman Toxopeus is VVD'er en onderzoeker Van Gilzen was volgens Van Buuren “een doorgewinterde liberaal”.

Bij het oordeel over Gonsalves heeft volgens Mulder destijds wel een rol gespeeld dat Von Meyenfeldt “niet helemaal serieus werd genomen omdat hij overal complotten zag. Hij was een niet-evenwichtig beoordelaar”.

De voorganger van Gonsalves als procureur-generaal in Den Bosch, mr. J. Corsten, vindt het onrechtvaardig dat diens verleden wordt opgerakeld. “Gonsalves heeft in een uiterst primitief gebied opgetreden tegen koppensnellers en menseneters. Ik vind het al te toevallig dat zijn gedrag opnieuw zou moeten worden beoordeeld nu hij voorop gaat in de strijd tegen de misdaad”.