Philip Morris na 'Marlboro-coup' weer echt tabaksbedrijf; Topman Michael Miles vertrok niet echt niet om persoonlijke redenen

NEW YORK, 21 JUNI. Tijdens de zelfmoorduurtjes van de zondagmiddag maakte Philip Morris het vertrek bekend van zijn topman, Michael A. Miles. Hij vertrok eergisteren om persoonlijke redenen, aldus het bedrijf. Volgens een woordvoerder mag “geen enkel verband” worden gelegd met onenigheid over een te volgen koers voor de komende jaren.

Vriend en vijand weten echter dat het verband er is. Het was Philip Morris zelf dat in de persoon van financieel topman Hans Storr in april meedeelde dat het bedrijf een opsplitsing in een tabaks- en levensmiddelendivisie bestudeerde als een oplossing voor de onderwaardering van zijn aandelen. Over dat idee ging ook de bestuursvergadering van 25 mei, waar de unionisten het wonnen van de separatisten. Miles, een niet-roker, was een separatist en probeerde het tabakssegment los te weken. Hij redde dat niet bij gebrek aan steun en moest wijken, onder meer door toedoen van de vorige topman en huidig bestuurslid, Hamish Maxwell. Met het aanstellen van William Murray en Geoffrey Bible als nieuwe topmensen hebben de Marlboro-mannen een tegencoup ingezet die van Philip Morris weer een onversneden tabaksbedrijf maakt.

Philip Morris, fabrikant van sigaretten, bier, chocolade, koffie en zuivelprodukten, zag zijn beurskoers dalen van 85 in het najaar van 1992 tot omstreeks 50 nu. De marktwaarde van uitstaande aandelen ging daarmee van plusminus 73 naar 43 miljard dollar. Tussendoor is het aandeel nog wel boven de 60 geweest maar de genadeslag die het aandeel 'MO' op 2 april 1993 (Marlboro Friday) kreeg, is het niet meer te boven gekomen. Op die dag tuimelde het met 25 procent en kwam uit op een koers van 48. Dat gebeurde na de beslissing van Miles om de prijs van een pakje Marlboro te verlagen met als doel marktaandeel vast te houden. De winst over 1993 kwam daardoor lager uit en dat is hem binnen het bedrijf kwalijk genomen.

Oorzaak van de dalende koers is in het algemeen echter de vrees van beleggers voor hoge accijnzen op tabaksprodukten en de mogelijkheid dat de rechter Philip Morris en andere tabaksproducenten verantwoordelijk zal stellen voor slachtoffers van het roken. Wat het eerste betreft, Clinton heeft voorgesteld de prijs van een pakje sigaretten met 0,75 tot 1,25 dollar te verhogen om daarmee zijn gezondheidskostenplan te financieren. Op dit moment is de federale accijns 24 dollarcent.

Gebruik makend van een kentering in de publieke opinie spannen particulieren en overheidsvertegenwoordigers nieuwe rechtszaken aan tegen tabaksbedrijven. Mississippi en Florida willen bijvoorbeeld schadeloos gesteld worden voor het geld dat zij hebben besteed aan de medische behandeling van rokers. De kans dat een jury zich laat overtuigen van de aansprakelijkheid van de sigarettenfabrikanten wordt steeds groter.

Uit documenten die ene Merrell Williams zou hebben ontvreemd uit de archieven van Brown & Williamson, een Amerikaans tabaksbedrijf en dochter van het Britse B.A.T. Industries, blijkt dat tabaksbedrijven in de jaren zestig - en mogelijk eerder - wetenschappelijke studies hadden laten uitvoeren naar de gevaren van het roken. De resultaten ervan waren vernietigend maar zijn altijd voor het publiek verzwegen. Sterker nog, tabaksmoguls ontkenden dat roken gevaar voor de gezondheid opleverde. Amerikaanse kranten en weekbladen hebben al uit de documenten geciteerd maar nu moet ook nog worden vastgesteld of Williams zich de papieren wederrechtelijk heeft toegeëigend. Als over dat bezwaar wordt heengestapt hebben tegenstanders van de tabaksbedrijven nieuwe munitie in handen. Nieuwe congreshoorzittingen over roken, waarbij ook dit onderwerp aan de orde komt, staan deze week op het programma.

Dat speelt er de laatste maanden en de oude kolonels van Philip Morris verwachtten actie van hun generaal Miles. In de raad van bestuur van het bedrijf zitten enkele machtige jongens, allen goede vrienden van oud-topman Maxwell: John Reed (topman Citicorp), Rupert Murdoch (topman News Corp) en William Donaldson (topman van de New York Stock Exchange). Die zagen met lede ogen hebben gezien hoe Philip Morris in een defensieve rol werd gedrukt. Het voorstel om tabak dan maar af te scheiden was de druppel.

In kringen van aandeelhouders had Miles echter wel steun. Het kan beleggers op de keeper beschouwd weinig schelen of een bedrijf wordt vervolgd door nabestaanden van rokers. Zij willen winst zien op hun investeringen en stijgende koersen. Enkele grote Amerikaanse pensioenfondsen, onder andere CalPERS (California Public Employees Retirement System) en NYCERS (New York City Employees Retirement System) maar ook de vakbond International Brotherhood of Teamsters hebben miljoenen aandelen in Philip Morris. Zes van die aandeelhoudende pensioenfondsen hebben op 1 juni een brief gestuurd naar het bestuur van Philip Morris met het voorstel een splitsing te bespreken.

Een splitsing van Philip Morris in drieën (Amerikaanse tabak, internationale tabak en levensmiddelen), zou de marktwaarde van het bedrijf flink opschroeven. Opgeteld zouden de drie nieuwe aandelen een koers van 75 opleveren, zo berekende Business Week onlangs. Dat is een koers die reëler is voor een bedrijf dat vorig jaar 3 miljard dollar winst boekte bij een omzet van 50 miljard en ook voor dit jaar goede winstverwachtingen heeft. Anderzijds zou een splitsing ook kunnen worden uitgelegd als een concessie aan de antirook-lobby, die natuurlijk bloed ruikt.

In een reactie op het vertrek van Miles zei een woordvoerder van CalPERS: “Wij zijn hier niet tevreden mee. De druk is nog niet van de ketel.” Wat machtige aandeelhouders als CalPERS en NYCERS kunnen, weten bedrijven als Sears, IBM, Westinghouse en General Motors maar al te goed. CalPERS entameerde of versnelde veranderingen in de bedrijfstop van die ondernemingen. Het pensioenfonds, dat tachtig miljard dollar beheert, zegt altijd: managers zitten er maar kort, wij zijn er voor de lange termijn. Hoe de pensioenfondsen zullen reageren op het vertrek van Miles is nog niet duidelijk.

Ondanks alle wetgeving is Philip Morris nog altijd een belangrijke werkgever en kan een op de vier Amerikanen het roken niet laten. Bovendien is er het buitenland dat lokt en daar komt voor het bedrijf een steeds groter deel van de winst vandaan. Als dat beleggers overtuigt, kan de koers van het fonds weer omhoog en dan zul je de pensioenfondsen ook niet meer horen. Zo ver is het nog niet. Philip Morris neemt daarom een grote gok door op dit moment de wensen van de pensioenfondsen te negeren.