Oude politiek en nieuw eilantisme

TEXEL. Wethouder Dirk Terpstra (PvdA), postbode en onderkoning van Texel, merkte al dat het mis was toen ze op zijn eigen stembureau aan het tellen waren: “Ik hoorde niets anders dan: Texels Belang, Texels Belang, Texels Belang.” Zijn vrouw Tineke zat op die gedenkwaardige avond van de tiende maart aan de radio, en toen zij voelde dat het scheef liep vloog ze naar Hotel de Lindeboom, het lokale verkiezingscentrum. Je houdt er altijd rekening mee, maar in de praktijk ben je zo bezig met besturen dat je het fenomeen politiek compleet vergeet. En opeens is het er, en het schopt je onderuit, en de kiezers zeggen: 'Het is over'.”

De Texelse PvdA verloor bijna de helft van haar aanhang en zakte terug naar achthonderd kiezers, twee zetels. De lokale partij trok alle winst naar zich toe en met zes zetels is Texels Belang nu veruit de grootste partij op het eiland. En van het ene moment op het andere voltrok zich een onttakeling waar Dirk Terpstra zelfs nog niet aan wilde denken, toen we een paar maanden geleden bij hem op bezoek waren: zijn wethouderschap, zijn lidmaatschappen van de Gewestraad, de Ontwikkelingsraad NMP-Plus, het Visserijoverleg, het Havenoverleg, het VVV-bestuur, de Stichting Stimulering Texels Produkt, het was allemaal in één klap weg. Alleen het penningmeesterschap van de Schoolartsendienst werd hem nog gegund. “Je weet dat het kan gebeuren, maar in de waan van de dag denk je dat het zo'n vaart niet loopt. Maar opeens ervaar je dat het werkelijk zo is, dat je er in de politiek werkelijk van het ene op het andere moment uit kunt liggen”, zegt hij nu, thuis in Den Burg.

Er waren een paar afscheidsbijeenkomsten, van de burgemeester kreeg hij een pinguin van aardewerk, van de jongens van de Gemeentewerken een boek over Provençaalse kookkunst, hij ontruimde zijn kamer, diende de laatste declaratie in, gaf zijn sleutels af, en dat was dat. “Je bent twintig jaar vakbondsman geweest, raadslid, fractievoorzitter en uiteindelijk bereik je het hoogste, wethouder. En dan is de val naar beneden snel en hard.” Zij: “Het glipt allemaal opeens tussen je vingers weg, en daar zit je dan. Eerlijk is het niet.” Hij: “Je voelt je zweverig, een beetje high, je bent er niet echt.” Zij: “Van het ene moment op het andere word je nergens meer voor uitgenodigd, er wordt een hotel geopend waarvoor hij zich de benen uit zijn lijf heeft gesjouwd, maar je bestaat niet meer.” Twintig uur per week werkt hij weer als postbode. Als zij bij de kapper binnenkomt staken de gesprekken.

Dirk Terpstra is slachtoffer geworden van het eilantisme, het lokale nationalisme dat veel lokale partijen prediken nu de landelijke politiek uit de gratie is, maar dat op Texel in hevige mate heeft toegeslagen. 'Texel' is een toverwoord geworden, en het begrip 'specifieke eilandpositie' geldt als de sleutel voor alle vragen of het nu gaat om de Natuurbeschermingswet, het milieu of de hinderwetvergunning die de boeren moeten hebben, maar waarvoor het nieuwe eilandbestuur graag een oogje dicht doet. “Voor het nieuwe college stopt de wereld bij het Marsdiep”, zegt Dirk Terpstra. “Zet maar een zakje geld op de boot, dan redden we ons wel. Maar ze vergeten dat de meeste van onze problemen aan de wal worden opgelost en betaald: de zeewering, het onderhoud van de duinen, de afvalwerking, het gas, de electriciteit, en ga zo maar door. En ze hebben er geen idee van hoe coulant we eigenlijk behandeld worden.”

Sommige lokale politici willen expansie: ze zien het eiland het liefst samengevoegd met de andere eilanden tot één sterk, eigen gewest, gebaseerd op één gemeenschappelijke volkstaal, geschiedenis, folklore en Sinterklaasviering. “Texels Belang zal zich met kracht blijven verzetten tegen de niet aflatende pogingen van anderen om de Texelse burgers onredelijk te beknotten”, schrijft de grootste lokale partij in het verkiezingsprogramma. De regels van de EG, het rijk en de provincie moeten dan ook zoveel mogelijk buiten de deur worden gehouden. “Texelse waarden, zoals onder meer onze taal, onze gebruiken en ook ons diepgewortelde gevoel voor vrijheid van handelen verdienen de volle aandacht.” De partij wil dat eilanders voorrang hebben als het gaat om woningen, werk en kunstopdrachten. Op de scholen moet de geschiedenis van het eiland worden onderwezen. Volgens Texels Belang heeft de plaatselijke bevolking “op basis van het verleden recht op het zogenaamde historische medegebruik van ons gezamenlijke erfgoed”. Dat houdt in dat de echte eilanders, in tegenstelling tot de nieuwkomers, het recht houden om 'kleinschalige activiteiten' te verrichten op de wadden en de stranden, ook al is het beschermd natuurgebied. Nu al wordt er gesproken over de vraag hoeveel generaties je moet teruggaan om een echte Tesselaar te zijn. Voor de mens moet plaats zijn in de natuur, vindt Texels Belang, maar het voegt daaraan toe: “Dit geldt zoveel mogelijk voor allen, echter voor de plaatselijke bevolking in het bijzonder.” Het raadslid van Groen Links dat gezegd had dat Janmaat dit programma zo kon oppakken en over heel Nederland leggen kreeg een schrobbering. “All animals are equal, but some animals are more equal than others.”

Het politieke bestaan is van een ondraaglijke lichtheid, iedere politicus weet dat in zijn hart, maar toch kan de klap even hard aankomen als een echtscheiding. De eerste maand zat Dirk Terpstra voornamelijk op de bank. “Ik was er natuurlijk hardstikke aan verslaafd, die stress. Maar nu had ik de kracht niet meer om zelfs maar een dossier open te slaan. Ik voelde me alleen maar leeg.” De verkiezingscampagne was hard en op de man gericht - zelfs een familieconflict over een stukje land waar wat pony's opliepen werd breed uitgemeten in de plaatselijke pers - en ook dat liet zijn sporen na. In Diemen volgde hij, met negen andere ex-wethouders, een outplacement-training van de PvdA, maar in het bestuur en het bedrijfsleven zitten ze niet te springen om oud-politici. Hij hoorde over een voormalige collega-wethouder, een oud-leraar, die nu uit arren moede een opleiding tot treinconducteur volgt. Maar spijt hebben ze geen van beiden. Hij: “Ik heb fantastische dingen meegemaakt, die ik anders nooit beleefd zou hebben.” Zij: “Je mocht naar het Staten-concert in Haarlem, zo feestelijk allemaal, dat zal ik nog wel eens missen.” Hij: “Ik ben er absoluut rijker uitgekomen.” Hij is alweer van de bank af, wil zijn huis schilderen, begint weer dossiers te lezen, hij windt zich alweer op over Texels Belang dat de eilanders het recht wil geven stukjes openbaar groen te kopen - “Dat wordt op den duur een ramp, want iedereen mag er dan ook een schutting omheen zetten.” We eten asperges die hij iedere ochtend steekt in zijn eigen moestuin, het zacht glooiende land is vol en groen, en tegen de grijze wolken schittert de vuurtoren. Maar langs zijn oude kamer in het gemeentehuis loopt hij nog steeds met pijn in het hart ...