Het paarse gevoel van M. Wilke; 'Alsof paars nu al weet hoe de wereld er in 1998 uitziet'

Al zes weken zijn PvdA, VVD en D66 bezig met het vormen van een coalitie. Een trendbreuk in de politieke verhoudingen, maar leeft het 'paarse gevoel' ook in de samenleving? Als eerste in een serie gesprekken vandaag dr. M. Wilke, hoofd beleidszaken van de grootste vakbond van Nederland, de AbvaKabo.

DEN HAAG, 21 JUNI. Hij had meer verwacht van een paarse coalitie dan wat hij nu opsnuift uit de kranten en ontwaart op tv. Het gereken tot drie cijfers achter de komma onder leiding van minister van financiën Kok irriteert hem mateloos. Er wordt te veel gepraat over details. Wat ontbreekt is een wervend concept. Ideeën.''

Ook de keuring van elk pakket maatregelen door het Centraal Planbureau ergert de econoom Wilke (31). “Alsof je nu al kunt weten hoe in 1998 de wereld eruit ziet. Daarmee bouwt paars op schijnzekerheden”.

Hij had gehoopt op een regeerakkoord van amper tien A-4tjes waarop in grote lijnen enkele aansprekende ideeën en doelstellingen worden geschetst. De vernieuwing op sociaal-economisch terrein zou volgens Wilke kunnen schuilen in twee, op zich oude ideeën: het zogeheten basisinkomen en de overdracht van werknemersverzekeringen aan sociale partners. “Op dit moment zitten veel mensen gevangen in de armoedefuik van langdurige werkloosheid. Daar komen ze nooit meer uit”, expliceert de vakbondseconoom. “Het basisinkomen geeft die mensen ook een kans, zonder dat je een beroep hoeft te doen op ingewikkelde banenplannen.” Mensen met een inkomen uit arbeid betalen volgens dit idee over elke verdiende gulden belasting. Van de fiscus krijgen ze een bedrag terug dat net voldoende is om van rond te komen. Mensen zonder inkomen krijgen datzelfde bedrag (het basisinkomen) ook. Als mensen dat onvoldoende vinden mogen ze zelf proberen wat bij te verdienen. “Zo geef je langdurig werklozen weer een prikkel om aan de slag te gaan.” Volgens Wilke is zo'n aanpak sociaal en liberaal tegelijk.

Het andere idee is al even simpel. “De politiek zegt gewoon: we schaffen de Ziektewet, de WAO en op termijn de WW af en vervangen die door kaderwetgeving volgens het model van de pensioenen. Daar regelt de overheid ook een basisuitkering - de AOW - en zorgen sociale partners zelf voor aanvullingen daarop. Hoe en waar ze dat doen, dat zoeken ze zelf maar uit.”

Dergelijke heldere visies ontbreken volgens de vakbondseconoom bij het kabinet in aanbouw. En dat terwijl juist nu, met een uitgerangeerd CDA doorbraken te forceren zijn. “Het CDA is nog meer dan de PvdA een echte bestuurderspartij”, analyseert Wilke. “Bestuurders leven van dag tot dag. Die zien een probleem en bedenken wat. Ook al is het probleem daarmee niet echt weg. Bij dergelijk bestuurlijk opereren past ook een bepaalde relatie met sociale partners, of breder: het middenveld. Dat zijn ook bestuurders, die problemen moeten oplossen”, zegt Wilke. “Die hebben geen behoefte aan lange termijnconcepten, want morgen is er weer een ander probleem dat om oplossing vraagt.”

Wilke had gehoopt dat aan die verlammende omstrengeling van bestuurders een einde zou komen. “Omdat PvdA en VVD inhoudelijk ver uit elkaar liggen hoeft een regeerakkoord geen grootste gemene deler van beide verkiezingsprogramma's te zijn”, hoopte Wilke. In de paarse luchtspiegeling ontwaarde Wilke al hoe de Sociaal Economische Raad (SER) zou worden afgeschaft. Volgens Wilke is dat namelijk een monstrum, “waar over heldere zaken zo onhelder mogelijk wordt gepraat”. Die helderheid over “waarom iemand wat zegt” komt er volgens hem wel wanneer de taken van de SER worden overgenomen door twee bestaande organen - de WRR (deskundige hoogleraren) en Stichting van de Arbeid (werkgevers en werknemers).

Het gegoochel met banen door de paarse onderhandelaars mag van Wilke ook achterwege blijven. Hij wijst op een al dertig jaar bestaande trend dat de werkgelegenheid in de marktsector met gemiddeld een half procent per jaar toeneemt, terwijl het arbeidsaanbod ieder jaar harder groeit. Zijn aanpak is wederom simpel: de overheid moet banen creëren in die sectoren waar nog veel vraag naar arbeid is, zoals de zorg, het onderwijs en de politie. Het geld daarvoor moet worden opgebracht door een zo vitaal mogelijke marktsector. “Wat PvdA, VVD en D66 nu doen, is waanzin”, zegt Wilke. “Ze bezuinigen eerst miljarden waardoor banen verdwijnen en creëren vervolgens via allerlei banenpools en terugploegregelingen kunstmatig werk. Dat getuigt niet bepaald van visie.”