'Paarse' fracties zijn kritisch over rol CPB

DEN HAAG, 20 JUNI. De partijen die onderhandelen over een zogeheten paarse coalitie, hebben kritiek op de wijze waarop het Centraal Planbureau hun voorstellen heeft doorgerekend. De drie partijen zijn vooral ontevreden met de uitkomsten van die berekeningen over de koopkracht en werkgelegenheid.

Die situatie is niet nieuw. Sinds de eerste directeur, J. Tinbergen, in 1947 aantrad, is het Planbureau vaak met kritiek overladen, meestal omdat de uitkomsten van zijn 'modelberekeningen' bepaalde groeperingen in de samenleving op dat moment niet goed uitkwamen.

Het onafhankelijk economisch adviesbureau spaart geen enkele partij. De afgelopen maanden schrok het CPB er niet voor terug premier Lubbers en vice-premier Kok te trotseren. Het planbureau verweet het duo bij de aanpassing van de begroting voor dit jaar zo'n acht miljard gulden aan blijvende uitgaven met incidentele inkomsten te dekken.

Afgelopen weekeinde trotseerde het Planbureau opnieuw politieke creativiteit. Het weigerde een belangrijke bezuinigingspost van de beoogde coalitiepartijen te accepteren. PvdA, VVD en D66 gaan ervan uit dat strengere keuringen van arbeidsongeschikten leiden tot een daling van het aantal WAO'ers met 130.000, een besparing van 750 miljoen. Het gaat hier om aannames van het ministerie van Sociale zaken op basis van de eerste ervaringen met (her)keuringen. Volgens het CPB leveren die gegevens onvoldoende bewijs voor een daling. Daarom houdt het CPB voorlopig vast aan een prognose van het Centraal Economisch Plan van maart 1994, dat een voortgaande stijging van het aantal WAO'ers voorspeld. Het past bij het onafhankelijke wetenschappelijke karakter van het CPB dat dan niet op basis van politieke belangen ineens tot andere conclusies komt.

Om toch aan het beoogde effect te komen voerde het CPB op eigen initiatief een andere maatregel in de computer in: werknemers moeten ten minste vijf jaar hebben gewerkt om in aanmerking te komen voor een WAO-uitkering. Dit voorstel is ontleend aan het verkiezingsprogramma van de VVD. Geen berekening maken had het CPB had het Planbureau waarschijnlijk ook kritiek opgeleverd. Dat bleek onlangs bij doorrekening van een voorlopig bezuinigingspakket. De onderhandelaars van PvdA, VVD en D66 wilden een variant laten doorrekenen waarbij bedrijven en instellingen loonkosten van door hen aangestelde werknemers met lage opleidingen mochten aftrekken van de winst. Omdat veel instellingen zoals ziekenhuizen geen winst maken stelde het werkgelegenheidseffect hen echter teleur. Het CPB had zijn werk niet goed gedaan, heette het toen.

Kritiek op de modellen die het CPB hanteert voor zijn berekeningen doet zich ook al sinds 1947 voor. Het CPB heeft bijvoorbeeld nog nooit goed de ontwikkeling van investeringen kunnen voorspellen. De modellen die aan de Universiteiten van Groningen en Rotterdam en bij De Nederlandsche Bank worden gebouwd lijden echter aan hetzelfde euvel.